Opinie

Opinie: ‘Lessen van Squid Game: als iedereen alleen wil winnen, verliezen we allemaal’

Squid Game is de best bekeken serie van Netflix ooit. Geen wonder, stelt Steven Pont, want de reeks over strijd op leven en dood is een bijzondere weergave van de competitiemaatschappij waar we in leven.

In Squid Game azen alle spelers op die ene miljardenprijs, waar ze hun leven voor inzetten. Beeld Noh Juhan/Netflix
In Squid Game azen alle spelers op die ene miljardenprijs, waar ze hun leven voor inzetten.Beeld Noh Juhan/Netflix

Kunst heeft in de maatschappij belangrijke taken. Kunst kan ons bijvoorbeeld onze geschiedenis tonen, het kan ons iets over de emoties van de kunstenaar vertellen, maar het kan ook gemaakt zijn om ons met onszelf te confronteren. Die confrontatie is wat mij betreft de hoogste vorm van kunst en Squid Game valt helemaal binnen die laatste categorie. In mijn optiek lukt het kunstenaars maar zelden hun publiek te laten nadenken. Regisseur Hwang Dong-hyuk is het wel gelukt. Want wat laat Squid Game ons over onszelf zien?

Het is geen toeval dat Squid Game juist nu zo populair is worden. De serie maakt namelijk pijnlijk duidelijk in wat voor competitiemaatschappij we eigenlijk leven. Het gaat er in die maatschappij niet zozeer om het goede te doen, maar om rijk te worden. Dus om een winner te zijn en geen loser. Sywert van Lienden is ons eigen boegbeeld van die beweging, op de voet gevolgd voor prins Bernhard en nog een paar van die types. Het zijn mensen die alles in zich hebben om de wereld wat mooier te maken, maar dat verzaken omdat ze liever rijk dan goed willen zijn. In Engeland bekritiseerde prins William de belachelijk rijke Jeff Bezos vorige week om diezelfde reden.

Eén van de problemen van de cultuur van get-rich-or-die-trying is dat je al vrij snel een loser bent, of je zo voelt. Ook als je gewoon een baan hebt en verder een prima bestaan leidt, zit er bij velen toch een constant een monstertje in het oor dat zegt dat het allemaal eigenlijk nog lang niet genoeg is. Je zou eigenlijk niet alleen rijker moeten zijn, maar ook knapper, op sociale media zichtbaarder en je kinderen moeten eigenlijk ook naar een hogere schoolsoort. Iedereen concurreert constant met iedereen.

Extra denigrerend

Loser is op het moment bij Nederlandse kinderen dan ook het meest gebruikte scheldwoord. Niet ‘klootzak’ of ‘kutwijf’ raakt onze kinderen het diepst, maar de beschuldiging dat je bij de verliezers hoort. Want losers staan ten dienste van de winners. Het is ook symbolisch te noemen dat de makers van Squid Game juist simpele kinderspelletjes hebben gekozen die de deelnemers uiteindelijk de kop kunnen kosten. Ze laten daarmee op een extra denigrerende wijze zien dat het volgens de winners echt niet nodig is de losers als mens serieus te nemen.

Een andere geniale vondst in de serie is spelregel 3. Die stelt dat als de meerderheid van de deelnemers wil dat het spel stopt, dit ook meteen gebeurt. Het is dus vrij makkelijk voor deelnemers om aan de ellende van Squid Game te ontsnappen, je hoeft maar een meerderheid te organiseren en iedereen loopt zijn vrijheid tegemoet. Maar degenen die dit spel bedacht hebben, wisten dat zoiets helemaal geen echte vrijheid is en dat de deelnemers dus vanzelfsprekend tot het einde door zouden gaan. Dat is het cynische aan regel 3, Je zet de deur van de ene gevangenis naar een andere gevangenis open en je noemt dat een ontsnappingsroute. Maar je kan, als je je een loser voelt, helemaal niet ontsnappen, want je zit vast. Tenzij je die ene gelukkige bent waar het spel om draait; een loser die ten koste van de anderen een winner wordt.

Extremiteiten

Ongeveer zoals deze week een Fransman in de loterij Euromillions de perverse prijs van 220 miljoen euro won, bij elkaar gespaard door de losers die hun inleg waarschijnlijk veel wijzer hadden kunnen gebruiken. Het is de grootste prijs ooit, ook een teken aan de wand. Wanneer een beschaving het in extremiteiten gaat zoeken – denk aan ruimtereisjes van een paar minuten – en gewone mensen zich losers gaan voelen en winners als hun lichtend voorbeeld gaan zien, is de decadentie nabij. Ook dat is Squid Game. Het laat zien dat we in de tijd van grenzeloze orgieën zijn beland. We weten allemaal hoe het met de Romeinen is afgelopen.

Tot ontzetting van velen bleken onze kinderen Squid Game op school ook nog eens na te spelen. Die verontwaardiging verbaasde me dan weer een beetje. Want als we ons zorgen maken over kinderen die op het schoolplein Squid Game naspelen, moeten we niet beschuldigend naar de ouders of naar de makers van de serie kijken, maar naar onszelf. Elke maatschappij krijgt namelijk de kinderen die ze verdient, omdat ze altijd een afspiegeling vormen van de maatschappij waarin ze groot worden. En ook dat blijkt confronterend.

Steven Pont is ontwikkelingspsycholoog, mediator, systeem­therapeut, socratisch gespreksleider, auteur en columnist. Beeld Christiane Oudkerk
Steven Pont is ontwikkelingspsycholoog, mediator, systeem­therapeut, socratisch gespreksleider, auteur en columnist.Beeld Christiane Oudkerk
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden