Opinie

Opinie: ‘Laat Oekraïne de aanleiding zijn voor een beter vluchtelingenbeleid’

Op dit moment zijn honderdduizenden Oekraïners op de vlucht. De Europese Unie heeft aangegeven zo snel mogelijk huisvesting te zoeken voor deze mensen. Dat is mooi, vindt Bertus Tulleners. Hij pleit ervoor altijd zo met vluchtelingen om te gaan.

Bertus Tulleners
Oekraïense vluchtelingen zoeken naar spullen van hun gading aan de Poolse zijde van de grensovergang bij Medyka in Zuidoost-Polen. Beeld WOJTEK RADWANSKI/AFP
Oekraïense vluchtelingen zoeken naar spullen van hun gading aan de Poolse zijde van de grensovergang bij Medyka in Zuidoost-Polen.Beeld WOJTEK RADWANSKI/AFP

De Russische inval in Oekraïne houdt ook mij bezig. Toevallig reisde ik vorig jaar met de trein naar Odessa in het zuiden van Oekraïne. Daardoor kan ik me concreter voorstellen dat deze oorlog om echte mensen gaat. In plaats van een naam op een kaart zie ik een terras of een plein voor me. Plekken waar mensen hun leven leven. Waar inmiddels de straten leeg zijn. Op zinloos geweld na.

Honderdduizenden mensen zijn op de vlucht. Dat zullen er meer worden. De Europese Unie heeft in een ongewone uiting van solidariteit verkondigd dat alle Oekraïners zullen worden opgevangen en zo snel mogelijk van huisvesting voorzien. Ongewoon, omdat de EU over het algemeen heel anders omgaat met mensen die op de vlucht zijn voor oorlog of andere vormen van ellende. En daar wringt het verschrikkelijk. Op het hoogste niveau van onze democratische unie blijkt institutioneel racisme zo ingeburgerd dat onze leiders dat onze leiders zich er niet eens bewust van lijken te zijn.

Hekken

Het beleid lijkt neer te komen op: mensen in nood help je. Witte mensen zijn mensen, dus die help je. Niet-witte mensen in nood helpen we echter niet. In plaats daarvan bouwen we hekken, fysiek en bureaucratisch, betalen we autoritaire vriendjes van de Russische president Vladimir Poetin om ze in een toekomstloze omgeving vast te houden ‘in de regio’ of duwen we bootjes terug de zee op met alle gevolgen van dien.

Je zou bijna denken dat niet-witte mensen geen mensen zijn. Een walgelijke conclusie die zich nu ook aan de Oekraïense grens lijkt op te dringen nu mensen vanwege hun huidskleur het vluchten onmogelijk gemaakt lijkt te worden.

Rutte noemde de invasie onlangs ‘de grootste schending van het volkerenrecht sinds 1945, by far’. Je vraagt je af waar de Balkanoorlog, de oorlogen in Irak, Afghanistan en Syrië zijn gebleven. Hij heeft er waarschijnlijk geen actieve herinnering aan. Of had dit niets te maken met Europa? Toch waren dit oorlogen waar de EU en ook Nederland direct mee verbonden was. Vaak op een niet zo frisse manier.

Dappere stap

Een van de gevolgen van deze andere conflicten is de grote groep mensen die nog steeds niet veilig thuis kan blijven. Volgens het Cost of War-project, een onpartijdig onderzoek van het Watson Institute for International and Public Affairs aan de Brown University in de Amerikaanse staat Rhode Island, zijn zo’n 38 miljoen mensen ontheemd door de ‘antiterroristenoorlogen’ die de VS met steun van onder andere een aantal EU-lidstaten heeft gevoerd. Een groep die maar iets kleiner is dan de hele bevolking van Oekraïne. Allemaal mensen die de dappere stap waagden om te vluchten, op zoek naar een veilig onderkomen.

Als blijk van waardering worden deze mensen door de EU, de Nederlandse regering en politici structureel ontmenselijkt. Wie uit Syrië vlucht, is een illegale migrant of een terrorist. Hij of zij is een bedreiging. En als hun aantal groeit, spreken we al snel van een tsunami.

Niet alleen voor buitenlanders

Het ontmenselijken van deze mensen is niet alleen salonfähig, het is overheidsbeleid. Voor mensen op de vlucht met ‘legale status’, hebben we een traumamachinerie opgetuigd waar je psychisch ongezond uitkomt. En dat terwijl je alleen in die machinerie terechtkomt nadat je zulke ernstige dingen hebt meegemaakt dat je toch al kampt met de psychische gevolgen ervan. Overigens kennen we dit in Nederland niet alleen van de omgang met mensen van buiten onze landsgrenzen. Ook medeburgers die bijvoorbeeld slachtoffer zijn van de toeslagenaffaire zullen dit herkennen.

Gezien de initiële reactie van de EU op de vluchtelingenstroom uit Oekraïne lijkt het ook anders te kunnen. Oekraïners op de vlucht, zijn mensen op de vlucht. Onze opvang is overbelast, maar dat is in dit geval een praktische uitdaging en niet een moreel vraagstuk. We hebben immers net gezien hoe we twee jaar lang vanwege een virusziekte een groot deel van onze economie en het sociale leven konden platleggen uit solidariteit met een klein kwetsbaar deel van de bevolking.

Voor het helpen van vluchtelingen zijn deze offers niet nodig. De gemeente Amsterdam heeft 2000 opvangplekken; ongeveer 1 plek per 430 inwoners. Ondanks de wooncrisis lijkt het dus een haalbare kaart hier toch wat ruimte in te brengen. Niet alleen voor mensen uit Oekraïne, ook voor alle anderen die hun huidskleur niet als paspoort kunnen gebruiken.

Laat deze crisis een kantelpunt zijn in de manier waarop we met mensen in nood omgaan.

Bertus Tulleners is partner bij duurzaamheidsadviesbureau TheRockGroup, docent aan de  Universiteit van Amsterdam en mede-initiatiefnemer van Issue Killers.  Beeld
Bertus Tulleners is partner bij duurzaamheidsadviesbureau TheRockGroup, docent aan de Universiteit van Amsterdam en mede-initiatiefnemer van Issue Killers.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden