PlusOpinie

Opinie: ‘Kunstadacemies moeten hun studenten beter voorbereiden op het leven na de opleiding’

Veel afstudeerders van kunstacademies ervaren een harde, stressvolle landing op de arbeidsmarkt. In deze onzekere tijd verdienen zij het meer grip te krijgen op hun eigen toekomst, stelt Sepp Eckenhaussen. Academies zouden studenten beter moeten voorbereiden.

Sepp Eckenhaussen
De meer traditionele kunstacademies behandelen nauwelijks de economische kant van het kunstenaarschap, omdat dit de autonomie van studenten zou ondergraven. Beeld Nina Schollaardt
De meer traditionele kunstacademies behandelen nauwelijks de economische kant van het kunstenaarschap, omdat dit de autonomie van studenten zou ondergraven.Beeld Nina Schollaardt

De arbeidsmarkt van de cultuursector staat bekend om de doorgeschoten flexibilisering, het gebrek aan zekerheid en de lage uurtarieven. Toekomstige generaties kunstenaars verdienen het goed voorbereid te worden op deze weerbarstige realiteit, maar veel afstudeerders van kunstacademies vinden lastig om eerlijke tarieven bepalen en ‘nee’ te zeggen tegen onderbetaald werk; hebben nog nooit een fondsaanvraag geschreven; en weten niet hoe ze een coöperatief atelierpand of broodfonds kunnen organiseren.

Het is duidelijk dat verandering op kunstacademies nodig is, zodat jonge kunstenaars hun professionele toekomst in eigen hand kunnen nemen. Wat kunnen kunstacademies doen?

Maak een einde aan draaideurcontracten, schijnzelfstandigheid en te hoge werkdruk onder docenten. Betere contracten voor onderwijzend personeel, meer ruimte voor ontwikkeling van didactische vaardigheden, en meer uren, vormen een randvoorwaarde voor duurzame ontwikkeling van het curriculum.

Ontwikkel vakken tegen bestaansonzekerheid. Naast standaardvakken als tekenen en video-editing, zouden ook lessen in onderhandelen, fondsaanvragen, zelforganisatie en voorlichting over de wereld na de academie moeten worden opgenomen in het curriculum.

Sociale veiligheid

Zorg voor sociale veiligheid. Ouderwetse ideeën dat studenten eerst moeten worden afgebroken, om vervolgens weer artistiek verantwoord te kunnen worden opgebouwd, leiden tot een structureel gebrek aan sociale veiligheid. Hiervan getuigen ook de vele schandalen over grensoverschrijdend gedrag. Onderzoek toont aan dat studenten zich in een veilige omgeving veel beter ontwikkelen.

Werk aan nazorg. De tijd na het afstuderen is voor iedereen onzeker. Blijf studenten ook ná afstuderen actief ondersteuning bieden met informatie en gesprekken over onder andere het fondsenlandschap, de huizenmarkt en inkomstenbronnen van alumni.

Een laatste, controversiëler punt is dat kunstacademies niet langer moeten terugschrikken voor politieke stellingname. De bestaansonzekerheid binnen de cultuursector is het gevolg van neoliberale politiek, die in de afgelopen decennia tot afkalving van institutionele mogelijkheden en sociale vangnetten heeft geleid. Kunstacademies zouden er goed aan doen deze politieke strijd te onderkennen en maatschappelijk engagement van studenten te ondersteunen.

Tegenstelling tussen twee clichés

Op elke academie zijn wel docenten of initiatieven te vinden, die zich met een of meerdere van bovenstaande thema’s bezighouden. Maar pogingen tot structurele hervorming verzanden snel in een tegenstelling tussen twee clichés, met voorstanders van artistieke autonomie aan de ene kant, en voorstanders van cultureel ondernemerschap aan de andere.

De meer traditionele kunstacademies behandelen nauwelijks de economische kant van het kunstenaarschap, omdat dit de autonomie van studenten zou ondergraven. Natuurlijk is artistieke vrijheid essentieel in kunstonderwijs, maar het is een misvatting dat deze vrijheid voortkomt uit professionele onwetendheid. Vrijheid komt voort uit maatschappelijk bewustzijn van de eigen positie en het vermogen daar zelf over te beschikken.

Andere academies, inmiddels de meerderheid, proberen de bestaansonzekerheid terug te dringen door het stimuleren van cultureel ondernemerschap. Maar ook hier speelt een misvatting. Het begrip ‘cultureel ondernemerschap’ heeft een zekere waarde, maar het idee dat ondernemerschap van de cultuursector een bloeiende ‘creatieve industrie’ zou maken is echt achterhaald. Kunstenaars en cultuurwerkers werken vrijwel altijd projectmatig, met kleine instellingen, relatief kleine teams en (erg) kleine budgetten. In deze situatie is het aangaan een loonverband bij culturele instellingen soms ongewenst (kunstenaars houden van flexibiliteit), maar vaak ook simpelweg onmogelijk. In plaats van stimuleren van cultureel ondernemerschap, kunnen deze academies hun studenten beter wapenen tegen de realiteit van waarin de kunstwerker als flexibele dagloner wordt behandeld.

Financieel vangnet

Na twee jaar coronacrisis, waarin de steun voor zelfstandigen structureel achterblijft bij die aan instellingen, is meer aandacht voor arbeidsomstandigheden en professionele competenties in het onderwijs voor de hele sector van cruciaal belang. Op dit moment kunnen namelijk alleen die studenten kunstenaar blijven, die ofwel in de smaak vallen op de kunstmarkt, ofwel een sterk (financieel) vangnet hebben. Degenen met minder geluk of privilege kiezen een ander carrièrepad. Dit geldt vooral voor het groeiende aantal studenten van buiten de EU, die naast hun torenhoge collegegelden vaak kampen met problemen rond visa, bijbanen en huisvesting.

Als kunsthogescholen hun vaak gehoorde mooie woorden over kansengelijkheid en inclusie menen, zullen ze tot een simpele conclusie komen: de kunstwereld blijft een elitair bastion, zo lang we niet beter zorgen voor de toekomstmogelijkheden van kunststudenten. Ook voor degenen zonder marktsucces of rijke ouders.

Sepp Eckenhaussen is codirecteur van Platform BK, een actieve denktank die de rol van kunst in de samenleving onderzoekt en actie voert voor een beter kunstbeleid. Beeld
Sepp Eckenhaussen is codirecteur van Platform BK, een actieve denktank die de rol van kunst in de samenleving onderzoekt en actie voert voor een beter kunstbeleid.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden