Opinie

Opinie: ‘Johan Remkes, kijk eens goed naar voorganger Jaap Burger’

De chaos op het Binnenhof is groot, maar dit is niet de eerste keer dat een formatie stroef loopt, schrijft Wilfred Scholten. Als het aan hem ligt, kijkt Johan Remkes eens goed naar zijn voorganger Jaap Burger.

In 1973 belandde de formatie ook in een impasse, totdat koningin Juliana een robuuste oud-politicus tot formateur benoemde: Jaap Burger. Beeld Bert Verhoeff
In 1973 belandde de formatie ook in een impasse, totdat koningin Juliana een robuuste oud-politicus tot formateur benoemde: Jaap Burger.Beeld Bert Verhoeff

Een kabinet in ontbinding, sterk verstoorde onderlinge verhoudingen en een dramatische afname van het vertrouwen van de kiezers in de politiek. De chaos op het Binnenhof is momenteel zo groot dat onorthodoxe ingrepen noodzakelijk zijn. Anders dan de huidige politici, die vooral bezig zijn met de waan van de dag, kijken historici en politicologen nog weleens naar het verleden. Het is immers niet voor het eerst dat politici de weg helemaal kwijt lijken te zijn. Wanneer was de situatie min of meer vergelijkbaar? En welke lessen kunnen daaruit getrokken worden?

Opvallende parallellen zijn er te trekken met de politieke situatie in 1973. Het kabinet-Biesheuvel was gevallen vanwege begrotingsproblemen én onderling verstoorde verhoudingen. DS’70 verliet het kabinet; een rompkabinet van VVD en het CDA-in-wording paste op de winkel. Na de verkiezingen volgde een lange formatie. Het lukte niet het oude kabinet terug te laten keren. De progressieve partijen PvdA, PPR en D66 – die elkaar toen ook vasthielden – wilden een links kabinet, maar hadden daarvoor met 56 zetels nog lang geen meerderheid. De impasse duurde lang en werd maar niet opgelost.

Draai om de oren

Tot koningin Juliana een robuuste oud-politicus tot formateur benoemde. Deze Jaap Burger was minster geweest en oud-fractieleider van de PvdA en stond bekend als hoekig, bot zelfs en voor de duvel niet bang. Inderdaad, vergelijkbaar met de huidige VVD-informateur Johan Remkes, ook een oudgediende die vooral zegt wat hij vindt. Deze Burger liet openlijk weten grote zorgen te hebben over de politieke situatie. Hij was daarover zeer open naar de pers, gaf de klungelende politici een voor een een draai om de oren en zocht manieren de verstarde verhoudingen open te breken. Zeer ongebruikelijk was dat hij gepeperde brieven ging schrijven naar de onderhandelaars, die hij vervolgens openbaar maakte. Alle conflicten kwamen op straat te liggen.

Toen de chaos compleet leek, koos hij ervoor een links minderheidskabinet te formeren dat toch voldoende steun in de Kamer zou hebben. Dat deed hij door individuele vooraanstaande leden van andere partijen los te weken van hun partij en als minister voor te stellen. Het Binnenhof stond perplex toen Jaap Boersma (ARP) zonder toestemming van zijn partijleider Barend Biesheuvel besloot toe te treden tot het kabinet. Burger wist daarna nog meer confessionele ministers te strikken voor het kabinet, dat daardoor rood werd met een witte rand. De latere CDA-partijen besloten toen eieren voor hun geld te kiezen en gedoogden het nieuwe kabinet-Den Uyl, dat vervolgens bijna vier jaar bleef zitten. Geen stabiel kabinet, met veel onderlinge ruzie en verhitte debatten, maar wel spraakmakend – de verbeelding kwam zelfs aan de macht.

Minister van Nieuwe Overheid

Waarom is dit niet opnieuw mogelijk? Johan Remkes is even onbehouwen, eigengereid en ervaren als Jaap Burger. Heeft hij als informateur in Limburg ook niet eigenstandig bestuurders aangezocht om de crisis daar te bezweren? Waarom dan nu niet Diederik Samsom vragen als minister van Klimaat? De PvdA kan hun oud-leider moeilijk meteen naar huis sturen. Of anders wel Jeroen Dijsselbloem als minister van Onderwijs. Wat te denken van Triodos-bankier Kees Vendrik (GroenLinks) als minister van Financiën? Of waarom vraagt hij Femke Halsema niet als minister van Binnenlandse Zaken en vicepremier? Klaver durft haar vast niet meteen met een motie van wantrouwen weg te sturen. Namen noemen is gevaarlijk, maar Remkes kan er best zelf een aantal verzinnen. Zo ontstaat een extraparlementair kabinet, losser van de fracties dan normaal, maar wel met gedoogsteun – precies wat Pieter Omtzigt voorstelde. Waarom deze populaire eenpitter ook niet opnemen als minister van Nieuwe Overheid?

Wat Den Haag nu nodig heeft, is een doorbraak die onorthodox is. Remkes kan zich hiermee onsterfelijk maken, de impasse wordt doorbroken, Rutte kan toch premier blijven zonder een wolk van linkse partijen en de kiezer krijgt eindelijk het kabinet waar het al zo lang op wacht. Wit met een rode rand – het spiegelbeeld van het kabinet-Den Uyl. Want de geschiedenis herhaalt zich nooit precies zo, maar het is best aardig er lessen uit te trekken.

Wilfred Scholten is politicoloog en journalist. Hij schreef onder meer ‘Mooie Barend, biografie van B.W. Biesheuvel’ (2012) en ‘Lodewijk, de val van een politiek talent’ (2021).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden