Opinie

Opinie: ‘Investeer in kennis die we later nodig hebben’

Het volgende kabinet beslist over de verdeling van onderzoeksgelden. Het ­vermogen om snel oplossingen te ontwikkelen voor de volgende crisis hangt af van of we nu investeren in fundamentele wetenschap, stelt Umberto Olcese.

Wat nu een zuiver ­intellectuele ­oefening lijkt, kan decennia ­later enorme gevolgen hebben voor ons ­leven en welzijn. Beeld Getty Images
Wat nu een zuiver ­intellectuele ­oefening lijkt, kan decennia ­later enorme gevolgen hebben voor ons ­leven en welzijn.Beeld Getty Images

De komende maanden zal een nieuwe regering moeten beslissen hoe zij het budget voor onderzoek gaan toewijzen. Daarbij is het belangrijk te realiseren dat het nieuwe budget onderzoekers niet alleen in staat stelt om oplossingen te vinden voor huidige, urgente problemen, maar ook onderwerpen te verkennen die ons zullen helpen de onvoorspelbare crises uit de toekomst te overwinnen.

Op dit moment gaan de meeste onderzoeks­gelden in Nederland naar toegepast onderzoek: studies die oplossingen zoeken voor duidelijke maatschappelijk relevante problemen. Er is een onmiskenbaar probleem, een mogelijke oplossing en er zijn veel begunstigden. Een voorbeeld is de ontwikkeling van een coronavaccin.

Een andere vorm van onderzoek, die minder gefinancierd wordt, is fundamentele wetenschap. Hier wordt onderzocht wat onbekend is, en het directe nut van die kennis is vaak onduidelijk. De ongeschreven regel was tot nu om te investeren, voor het grootste gedeelte, in toegepast onderzoek met een duidelijk potentieel voor economische groei. Waarom een project ­financieren over hoe de hersenen ons bewustzijn genereren als je als overheid duidelijk meer financiële voordelen hebt bij het ontwikkelen van nieuwe industriële robots? Wat zijn de vruchten die we plukken door te investeren in fundamenteel onderzoek?

TomTom

Een bekend succesverhaal in de Nederlandse hightechsector is TomTom, de maker van satellietnavigatiesystemen. Wie had in het begin van de twintigste eeuw kunnen vermoeden dat de puur theoretische speculaties van een jonge wetenschapper genaamd Albert Einstein de ­geboorte van TomTom mogelijk zou maken, en Nederland daarmee rijker zou maken? GPS-apparaten zijn namelijk gebaseerd op de relativiteitstheorie van Einstein – onderdeel van fundamenteel onderzoek. 

Dit is precies wat fundamenteel onderzoek behelst te zijn. Wat op het moment zelf een zuiver intellectuele oefening lijkt, kan decennia ­later enorme gevolgen hebben voor ons leven en welzijn. En niemand, niet de wetenschappers, niet de overheid of bedrijfswereld, kan weten wanneer het van pas komt. Of kan de consequenties voorspellen. Toen bijvoorbeeld boodschapper RNA – het genetische materiaal dat nodig is om eiwitten in onze cellen aan te maken – in de jaren zestig werd ontdekt, had niemand kunnen vermoeden dat het aan de ­basis zou liggen van de eerste vaccins tegen SARS-CoV-2 die zijn goedgekeurd.

Bij verantwoording van onderzoek wordt aan wetenschappers bijna altijd gevraagd uit te leggen wie hun ontdekkingen zou kunnen gebruiken. Deze verklaringen zijn een belangrijk criterium voor het wel of niet toekennen van onderzoeksgeld. Niet alleen is dit niet het werk van een wetenschapper – we zijn onderzoekers, geen zakenmensen – maar voor fundamenteel onderzoek is dit per definitie een onzinnige vraag.

Antivaxers

De overheid zou lessen uit de geschiedenis in overweging moeten nemen bij het bepalen van de toewijzing van onderzoeksgeld en een kortzichtige benadering vermijden. Ten eerste, ook al heeft fundamenteel onderzoek nu geen duidelijke toepassingen, het heeft de unieke eigenschap om disruptieve innovaties mogelijk te maken in de toekomst. En disruptieve innovaties (zoals vaccins of gps) zijn cruciaal voor de economische en sociale ontwikkeling van toekomstige generaties.

Ten tweede, fundamenteel onderzoek bevordert de ontwikkeling van nieuwe technologieën ook rechtstreeks. Het is een beetje alsof je naar de maan gaat. Om dat te doen moeten er revolutionair nieuwe technologieën worden ontwikkeld die gelijktijdig volledig nieuwe markten creëren. Denk maar aan de coronatestcentra, waar dna-sequentietechnologie wordt gebruikt die is ontwikkeld tijdens het Human Genome Project meer dan twintig jaar geleden. Deze technologie is ontwikkeld om een fundamentele onderzoeksvraag te helpen oplossen, maar wordt nu gebruikt om te testen of wij besmet zijn met SARS-CoV-2.

En tot slot, zoals de beroemde natuurkundige Richard Feynman eens zei, de wetenschap (zowel fundamenteel als toegepast) heeft als intrinsieke waarde om de vrijheid tot vragen te bevorderen. In het tijdperk van antivaxers en ontkenners van klimaatverandering is het op zichzelf al iets waard om in te investeren voor het welzijn van onze samenleving.

Ik roep de volgende regering op om onderzoek te blijven financieren: toegepast onderzoek om de komende jaren de economische ontwikkeling te ondersteunen, maar ook fundamenteel onderzoek: als verzekering voor de toekomstige generaties om de volgende crisis het hoofd te bieden. Wat die crisis ook moge zijn.

Dit is een bijdrage van een van de leden van de Amsterdam Young Academy (AYA), jonge wetenschappers, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit.

Umberto Olcese is universitair hoofddocent cognitieve en systeem­neurowetenschappen aan de Universiteit van ­Amsterdam. Beeld
Umberto Olcese is universitair hoofddocent cognitieve en systeem­neurowetenschappen aan de Universiteit van ­Amsterdam.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden