Opinie

Opinie: ‘Iedereen die een huis heeft, heeft recht op toeslagen – dus ook statushouders’

Als enkele statushouders die een huis krijgen aangeboden, stoppen met werken en een toeslag aanvragen, maken ze gewoon gebruik van de Nederlandse regels. De buitensporige ophef hierover getuigt van xenofobie, vindt Frans Wiggers, want er zijn ook zat anderen die deze mogelijkheid benutten.

Frans Wiggers
Hoe zwaarder het inkomen weegt, hoe minder toeslagen je ontvangt – en vice versa. Werken loont daarom soms (bijna) niet. Beeld Getty Images/iStockphoto
Hoe zwaarder het inkomen weegt, hoe minder toeslagen je ontvangt – en vice versa. Werken loont daarom soms (bijna) niet.Beeld Getty Images/iStockphoto

Er was veel ophef om het nieuws dat ‘tientallen Utrechtse statushouders’ hun baan opzegden, nadat ze een sociale huurwoning hadden verkregen. Volgens het Het Financieele Dagblad van 9 oktober is dat hoge aantal waarschijnlijk (mede) te verklaren doordat de gemeente zes weken álle sociale huurwoningen aan statushouders heeft toebedeeld, om de achterstand in te halen.

Mij verbaasde de golf aan opzeggingen niet. De statushouders namen ontslag, omdat ze het inkomen niet langer nodig zouden hebben om in hun levensonderhoud te voorzien. Het nieuws schoot velen echter in het verkeerde keelgat. Zo ook bij een groep Nederlanders die ik er op mijn vakantiebestemming over hoorde discussiëren: “Kan dat wel? Dat statushouders op ‘onze’ kosten wonen en leven in Nederland? Zeker nu de ‘gewone Nederlander’ geen huurhuis krijgt.”

Dwingen tot werk

Een aantal van de bekendere nieuwsoutlets gaven de situatie zoals gewoonlijk de nodige kleuring, en alle vingers wezen weer naar de statushouders. Belachelijk, als je het mij vraagt.

Het systeem is namelijk duidelijk; dit is hoe wij de regels hebben opgesteld en hoe ze werken. Wanneer je een vast adres in Nederland hebt, kan en mag je toeslagen aanvragen (soms zelfs wanneer je geen adres in Nederland hebt). Ongeacht wie je bent. Dus wanneer iemand een huis toegewezen krijgt en genoegen neemt met de vruchten van het toeslagenstelsel, kan en mag diegene stoppen met werken. (In dit geval kunnen de statushouders waarschijnlijk geen aanspraak maken op een uitkering, omdat ze zelf ontslag hebben genomen, dus dat aspect bespreek ik niet.)

Het probleem zit volgens mij niet in de vraag of statushouders hier gebruik van zouden mogen maken, maar is fundamenteler van aard: moeten wij inwoners dwingen te werken? De groep waar ik het over had, zou vinden van wel (ik vraag me af wat ze van de situatie in Qatar vinden). Toch faciliteert het huidige systeem die wens niet. Sterker nog, de prikkel om te gaan werken smelt als sneeuw voor zon door bijvoorbeeld de armoedeval die het stelsel creëert. Om het eenvoudig te maken, zie het als weegschaal met aan de ene kant inkomen en de andere kant toeslagen. Hoe zwaarder het inkomen weegt, hoe minder toeslagen je ontvangt en vice versa. Ergo, werken loont soms (bijna) niet.

Overdreven aantallen

Wat mij vooral steekt is de onderliggende xenofobie en afgunst die de discussie op ordinaire wijze vervuilen. Zo is door wethouder Rachel Streefland (Asiel en integratie) in de Utrechtse gemeenteraad ontkracht dat het om ‘tientallen Utrechtse statushouders’ ging die hun baan hadden opgezegd; het waren er precies drie, en ze hadden een bijbaan. En het is problematisch als die drie statushouders (in dit geval) gebruikmaken van dit systeem, maar nergens lees ik dat ongeveer 75.000 inwoners (CBS Q1 2022, langdurig werkloos) dit ook doen. Ja, misschien zijn zij onvrijwillig werkloos, maar hier is het systeem blind voor.

En laat ik even melden dat statushouders niet de enige ‘buitenlanders’ zijn die van dit systeem gebruik kunnen maken en pas na het traject überhaupt een kwalificerende status te verkrijgen. EU-burgers kunnen dit veel eenvoudiger, en ook nog eens zonder dat traject te doorlopen.

Wat mij betreft zou de discussie dus niet gefixeerd moeten worden op de statushouder als ontvanger van de voordelen. Zij maken slechts gebruik van het systeem en daar hebben zij ook recht op. Het zou goed zijn om de discussie algemener te maken. Vinden wij als volk dat wij voor een bestaansminimum moeten zorgen, zonder dat de ontvanger hoeft te werken? Het voordeel is dat die discussie geschoond is van xenofobie en andere vervuilende vooroordelen die we kunnen hebben. We moeten het niet langer hebben over het subject (de ontvanger van de voordelen), maar over het object (het systeem).

Frans Wiggers is adviseur vaktechniek bij de Belastingdienst.
 Beeld
Frans Wiggers is adviseur vaktechniek bij de Belastingdienst.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden