Opinie

Opinie: ‘Huidige onvrede over politiek lijkt op situatie in Groot-Brittannië voor Brexit’

We moeten terug naar ons alom geroemde poldermodel, betoogt Luuk Eilers. ‘Zonder het herstellen van een breed gelijkwaardigheidsgevoel, zullen we van de ene in de andere crisis blijven rollen.’

Het Parool
Een demonstrant voor het tijdelijke gebouw van de Tweede Kamer op Prinsjesdag. Beeld BART MAAT/ANP
Een demonstrant voor het tijdelijke gebouw van de Tweede Kamer op Prinsjesdag.Beeld BART MAAT/ANP

Of het nou gaat om klimaat, stikstof, energie, koopkracht, asielzoekers of de woningmarkt: Nederland lijkt in een staat van onophoudelijke misère. Tot overmaat van ramp bevorderen deze crises zowel de maatschappelijke segregatie als het wantrouwen in de politiek. De symbolisch omgedraaide nationale vlag is een uiting van deze groter wordende maatschappelijke tegenstellingen.

De blauw-wit-rode representatie is niet (langer) alleen een steunbetuiging aan boeren, maar een uitdrukking van een diepere emotie: het gevoel dat culturele en geografische afstand van Den Haag in toenemende mate gelijkstaat aan politieke onmacht en miskenning.

Het bedrijf Nederland

Ondanks het feit dat bovenstaande crises een nationale omvang hebben, worden de ‘oplossingen’ buitenproportioneel afgeschoven op degenen die, letterlijk dan wel figuurlijk, ver van de centrale besluitvorming afstaan. Denk bijvoorbeeld aan het azc dat een Twents dorpje plotsklaps een inwonersgroei van 10 procent bezorgt – alsof Amsterdam ineens ruim 80.000 asielzoekers zou moeten opvangen.

Daarbovenop komt de wijze van communiceren. Net als dat boeren nu pas geraadpleegd worden, zijn inwoners van Albergen geattendeerd op de opening van het opvangcentrum nadat onomkeerbare besluiten al waren gemaakt. Zo lijkt BV Nederland steeds meer op een echt, modern bedrijf. Het gaat niet meer om belanghebbenden, maar puur om aandeelhouders, oftewel: invloedrijke burgers, bedrijven en lobbyisten.

Deze nieuwe communicatie- en besluitvormingsmethodes doen afbreuk aan ons geroemde poldermodel. Vroeger werden alle betrokken partijen geraadpleegd om tot een genuanceerde, compromisvolle oplossing te komen. Tegenwoordig worden telkens weer compensatieregelingen ontwikkeld om te repareren wat beleidsmatig is kromgetrokken.

Het schrijnendste daarvan is dat ruimhartige vergoedingen rondom kindertoeslagen, boeren of aardgaswinning niet automatisch terechtkomen bij gedupeerden. Integendeel, slachtoffers moeten zelf procederen nadat hen algemeen erkend onrecht is aangedaan, om vervolgens in een ellenlang, bureaucratisch traject terecht te komen waarvoor men zich ook nog eens dient te conformeren aan het overheidsjargon.

Overeenkomst met de Brexit

Vervolgens kijkt de gevestigde orde angstig en verbaasd naar de groeiende steun voor het ‘populisme’. Maar anders dan velen denken is populisme niet noodzakelijk antidemocratisch, het is voornamelijk anti-establishment. De BoerBurgerBeweging (BBB) bijvoorbeeld beantwoordt als enige partij daadwerkelijk het antirandstadsentiment van niet-randstedelingen.

Overigens is de BBB wegzetten als populistisch te simpel. Niet alleen de stikstofproblematiek zet ze in het zadel. Echte populisten als het FvD springen pas op deze wagen wanneer het allang een probleem is – net zoals Wopke Hoekstra de reputatie van het CDA jegens de boeren recent probeerde te redden ten koste van de kabinetsstabiliteit. BBB-Kamerlid Caroline van der Plas kaartte de groeiende kloof tussen Den Haag en de provincie veel eerder aan.

Opvallend is de overeenkomst met bijvoorbeeld de Brexit. De toenmalige maatschappelijke tendensen in Groot-Brittannië illustreren perfect de onderliggende boodschap van de huidige binnenlandse onrust. Grofweg de helft van de Britse werknemers die ondergemiddeld verdienden vonden dat de politiek er niet meer was voor ‘mensen zoals zij’. Een stem voor de BBB of PVV is dan ook minimaal net zo vaak een stem tégen de huidige machthebbers.

Poldermodel

Het ‘wij-tegen-zij’-gevoel ontstaat grotendeels door het dedain dat wordt ervaren door de periferie wanneer die weer iets opgelegd krijgen zonder consult: de gegoede burgerij pretendeert dan de juiste keuzes te kunnen maken voor degenen die het minder ruim hebben. Tegelijkertijd blijven de financiën steeds meer hangen bij diezelfde ‘adviesgevers’, die dus ook niet of nauwelijks de crisislasten dragen.

Precies dat is de reden dat de omgekeerde vlaggen zowel op het platteland als in steden te zien zijn. Sterker nog, zelfs Nederlanders zonder banden met de agrarische sector doen mee aan de trend en zijn pro-BBB.

Begrijpt u het niet verkeerd: de stikstofproblematiek is echt en er moet wat aan gedaan worden. Daarnaast ontvangen boeren enorm veel subsidie voor producten die ons welzijn meer schade toebrengen dan opleveren. Willen wij deze complexe problemen daarentegen effectief oplossen, dan is nuance geboden – iets wat momenteel onmogelijk wordt gemaakt. Zonder het herstellen van een breed gelijkwaardigheidsgevoel zoals het poldermodel voorschrijft, zullen we dan ook van de ene in de andere crisis blijven rollen.

Luuk Eilers is recent afgestudeerd in filosofie, politiek en economie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Beeld
Luuk Eilers is recent afgestudeerd in filosofie, politiek en economie aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden