Opinie

Opinie: ‘Hollandse schuimtaart: het galgenmaal voor de ter dood veroordeelden’

Voor psychiater Adriaan Honig was de Hollandse schuimtaart altijd al een taart met dierbare herinneringen maar er bleek ook nog een verbinding te zijn met een ervaring van zijn vader als lid van de verzetsgroep van Gerrit van der Veen en Willem Arondéus.

Adriaan Honig
Ravage na de aanslag op het Amsterdamse Bevolkingsregister in de Plantage Kerklaan bij Artis. Onder leiding van schilder en schrijver Willem Arondéus en de schrijver Gerrit van der Veen waren de kaartenbakken vernietigd waarin de bevolkingsadministratie was opgeborgen. Ze hoopten zo de dreigende deportatie van de Amsterdamse joden te saboteren. Beeld ANP
Ravage na de aanslag op het Amsterdamse Bevolkingsregister in de Plantage Kerklaan bij Artis. Onder leiding van schilder en schrijver Willem Arondéus en de schrijver Gerrit van der Veen waren de kaartenbakken vernietigd waarin de bevolkingsadministratie was opgeborgen. Ze hoopten zo de dreigende deportatie van de Amsterdamse joden te saboteren.Beeld ANP

Precies een jaar geleden, ook op mijn verjaardag, las ik in Het Parool een artikel over een ouderwetse Hollandse schuimtaart. Dat bracht mij direct terug naar de verjaardagen in mijn kinderjaren. Die werden steevast gevierd met dezelfde schuimtaart van banketbakkerij Van Veldhuizen in Utrecht. De taart werd met ons grote gezin al schrokkend soldaat gemaakt. Ik was een jaar of veertien toen die banketbakkerij helaas ophield te bestaan en herinner me dat mijn ouders veel moeite deden om dezelfde taart bij een andere bakker te bestellen. Ze probeerden zelfs het recept van de taart te achterhalen. Het resultaat van die zoektochten kon echter nooit tippen aan die heerlijke taart van Van Veldhuizen.

Ritueel in stand houden

Hoewel mijn ouders niet erg culinair aangelegd waren, heb ik me nooit afgevraagd waarom zij zoveel moeite deden om die taart als verjaardag ritueel in stand te houden. Maar ook ben ik blijven verlangen naar die Hollandse schuimtaart. Niet alleen vanwege de smaak, maar vooral naar mijn herinnering van het plezier en de gulzigheid waarmee we die taart naar binnen werkten met z’n allen. Profiteroletaart, chocolade roomijsbom of mokkataart – het kan mij niet bekoren. Het verorberen ervan is in vergelijking met de Hollandse schuimtaart huiswerk.

De schuimtaart uit het artikel in de krant bleek een ode aan Willem Arondéus te zijn. Hij was een van de twee verzetsleiders van de aanslag op het bevolkingsregister op 27 maart 1943 in Amsterdam. Dat register bevatte onder andere de gegevens van 70.000 Amsterdamse Joden. De Hollandse schuimtaart bestelde hij clandestien vanuit de gevangenis bij zijn bakker in Leiden. Dat was het toetje van het galgenmaal voor hem en de andere ter dood veroordeelden van zijn groep. Hij deelde de laatste dag van zijn leven, 30 juni 1943, met hen gezamenlijk in één cel. Mijn vader, die ook tot die groep behoorde, was daar de hele avond en nacht bij. Pa’s doodvonnis was enkele dagen daarvoor omgezet in twintig jaar tuchthuis. Als gunst mocht hij met zijn maten hun laatste uren doorbrengen. In de vroege ochtend van de executie moest hij afscheid van hen nemen en werd hij teruggebracht naar zijn eigen cel. Die zomerse ochtend vroeg vond het vervoer van de groep plaats naar de duinen in Overveen voor hun executie. Later volgde voor mijn vader deportatie naar concentratiekamp Dachau.

Erkenning

Een aantal jaren geleden heb ik na lang aandringen mijn vader zo ver gekregen zijn verhaal te doen over zijn oorlogsverleden. Hij vertelde mij dat het die avond in de dodencel een vrolijke en gezellige bedoening was geweest waar hij dierbare herinneringen aan had. Met name Willem Arondéus was in een uitgelaten stemming. Mijn vader verklaarde die blijmoedigheid: eindelijk voelde Arondéus zich erkend. Een erkenning die hij gemist had als kunstenaar én als homo – het was een tijd dat homoseksualiteit als ‘zwak’ en ‘volgzaam’ werd gezien. Er werden die avond en nacht gedichten voorgedragen, gezongen, afscheidsbrieven geschreven, veel verhalen verteld. En er werd gegeten. Over het verhaal van die taart heeft hij me echter nooit iets verteld.

Mijn vader was op het einde van zijn leven ongeneeslijk ziek en erg kortademig. Hij besloot in overleg met zijn huisarts tot euthanasie. Op de dag dat mijn vader dit zou ondergaan ging het weer over de dodencel van toen. Hij was gekleed in zijn ochtendjas die hij op zijn laatste verjaardag van ons had gekregen en ik zat naast hem met een brok in mijn keel. Buiten scheen de zon en verlichtte zijn doorschijnende huid. Hij zei met angst in zijn stem weer hetzelfde gevoel te hebben als toen: hij zat weer in de dodencel, vertelde hij. Hij herinnerde zich ons interview. Ik zei hem: ’Oké pa, je zit weer in je cel, maar de deur van deze cel staat wagenwijd open. Je kunt er nog zo uit.’ Die vergelijking gaf mijn vader blijkbaar lucht en hij kalmeerde. De huisarts belde aan en pa zwaaide ons toe vanuit zijn trapliftstoel op weg naar zijn bed.

Na de dood van mijn vader ging ik op zoek naar een plek waar ik de schuimtaart zou kunnen eten. Dat bleek te kunnen. Ik was benieuwd naar die taart en kon die bestellen op de Weteringschans bij De Balie, een voormalig kantongerecht, onderdeel van een groot gevangeniscomplex, dat in de jaren veertig door het naziregime werd gebruikt om gevangenen te verhoren en op te sluiten. Daar zat mijn vader destijds in de cel. Naar mijn kinderen mailde ik: ‘Hoi, hebben jullie tijd/zin om samen te eten bij De Balie? Ik heb een speciaal toetje besteld en wil het verhaal daarover graag met jullie delen.’

Adriaan Honig is psychiater en emeritus bijzonder hoogleraar Ziekenhuispsychiatrie aan het Amsterdam UMC, locatie VUmc. Zijn vader maakte deel uit van de verzetsgroep van Gerrit van der Veen en Willem Arondéus die op 27 maart 1943 de aanslag op het bevolkingsregister van Amsterdam pleegde. Beeld
Adriaan Honig is psychiater en emeritus bijzonder hoogleraar Ziekenhuispsychiatrie aan het Amsterdam UMC, locatie VUmc. Zijn vader maakte deel uit van de verzetsgroep van Gerrit van der Veen en Willem Arondéus die op 27 maart 1943 de aanslag op het bevolkingsregister van Amsterdam pleegde.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden