Opinie

Opinie: ‘Het politieke midden zit niet aan de kant waar de klappen vallen’

Het politieke midden gaat weer regeren, maar intussen raakt het land sociaal en cultureel steeds meer in tweeën gedeeld. Luck van Leeuwen vindt het tijd voor radicaliteit van het midden.

De midden­partijen van Sigrid Kaag (links) en Mark Rutte en de mensen die op D66 en de VVD hebben gestemd zouden moeten erkennen dat het politieke midden er niet voor iedereen is. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
De midden­partijen van Sigrid Kaag (links) en Mark Rutte en de mensen die op D66 en de VVD hebben gestemd zouden moeten erkennen dat het politieke midden er niet voor iedereen is.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

In de dagen na het historische Kamerdebat van vorige week donderdag is weer eens duidelijk geworden dat Nederland een land van het midden is. Ondanks een door de voltallige oude oppositie aangenomen motie van wantrouwen en een door de nagenoeg volledige Tweede Kamer aangenomen motie van afkeuring, kan Rutte blijven zitten op zijn post. Dit betekent dat het er voorlopig op lijkt dat ‘gematigd’ D66 en ‘volkspartij’ VVD tóch weer met CDA mogen gaan proberen ‘dwars door het midden’ een kabinet te vormen.

Zo wacht ons weer een democratisch feest in het hart van de polder waar iedereen voor uitgenodigd lijkt te zijn, met pragmatische en rationele sfeermakers. Ik ben als leraar Nederlands op een witte school in Heemstede ook uitgenodigd. Het is ogenschijnlijk een gezellig en inclusief feest. Maar als ik beter om me heen kijk, zie ik dat heel veel mensen niet welkom zijn op dit optimistische samenkomen van de polderdemocratie, als gevolg van bestuurlijk falen.

Radicale partijen

Als in een maatschappelijke wasmachinetrommel worden burgers namelijk steeds meer vooral dankzij pech vanuit een zekere veilige middenpositie verder richting de randen van het erbarmelijke geduwd, waar uitvoeringsinstanties als het UWV, de SVB, de Belastingdienst en het CBR je opwachten en je vervolgens verslinden en vernederen onder een ambtelijke wals van regeldruk, bureaucratie en complexe, talige abracadabra.

Een op de drie Nederlanders heeft een betalingsachterstand, blijkt uit recent onderzoek van het Nibud. Ongeveer 120.000 Nederlanders hebben jaarlijkse, problematische, financiële schulden. Het is precies die groep die vernederd wordt omdat zij voor alles verantwoording moet afleggen. Zolang je in het midden zit, ben je veilig. De ellende komt, áls het komt, in vol ornaat.

De stemmers van het politieke midden zijn geen Nederlanders die onder de bureaucratische wals terecht zijn gekomen. Erger nog: uit het boek Gescheiden werelden?, opgesteld door het Sociaal Cultureel Planbureau en de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid, blijkt dat Nederland sociaal en cultureel steeds meer in tweeën wordt gedeeld. Met de recente verkiezingsuitslag hebben we kunnen zien dat dit ook electorale consequenties heeft. Mensen die níet op de middenpartijen stemmen, gaan voor radicalere partijen als BBB, FvD, JA21 en Bij1.

De ellende van de falende overheid raakt niet iedereen even hard. Zolang je bijvoorbeeld zelf maar hoogopgeleid bent, maandelijks kunt beleggen, je rekeningen kunt betalen, niet in aanraking komt met politie en geen gebruik hoeft te maken van een pgb, is het maatschappelijke en politieke midden een behoorlijk comfortabele plek. Grote kans dat je dan VVD of D66 stemt.

Gelukkigen in het midden

Ik ben zelf zo’n Nederlander. Ik ben een witte man, opgevoed door witte ouders in een Vinexwijk en heb nooit financiële zorgen gekend. Ik leef in het gave land van Mark Rutte en heb het geluk gehad naar de universiteit te kunnen en later leraar Nederlands te worden. Ik heb nooit negatief te maken gehad met de overheid, een boete voor een niet werkend voorlicht op mijn fiets is het absolute dieptepunt. Ik fiets lachend met een appeltje in mijn hand naar school. De overheid legt met enige regelmaat een positieve, ondersteunende hand op mijn schouders. Zij heeft mij een studiebeurs gegeven, wat huurtoeslag en zorgtoeslag. En ik stem natuurlijk D66.

De ‘gelukkigen’ in het midden zouden dus radicaal moeten gaan erkennen dat gelijke kansen er níet voor iedereen zijn. Dat het politieke midden in weerwil van wat het zelf beweert er niet voor iedereen is. Een eenvoudige uitweg is er niet, maar begint hoe dan ook met de taak voor het electoraat van D66 en VVD om te erkennen dat de premisse dat Nederland al polderend tot redelijke, rationele en degelijke besluitvorming komt een leugen is die goed voelt zolang je tot de veilige groep behoort. Die leugen kan stand houden omdat de stille groep gedupeerden in veel gevallen allang vermorzeld is en zijn stem niet meer kan verheffen.

Alleen door bezinning en zelfreflectie van het electoraat van het midden en zijn parlementaire vertegenwoordigers kunnen we de democratie weer echt een feest voor álle Nederlanders laten zijn.

Luck van Leeuwen, docent Nederlands op het Atheneum College Hageveld in Heemstede. Beeld -
Luck van Leeuwen, docent Nederlands op het Atheneum College Hageveld in Heemstede.Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden