Opinie

Opinie: ‘Het is tijd voor een inkomensgarantie voor zzp’ers’

Een verplichte arbeidsongeschiktheids­verzekering is niet genoeg, stellen Sam Bogerd en Christien van Harst. Het is tijd voor een inkomensgarantie voor zzp’ers.

Met centrale inkomensgarantie kunnen zzp’ers steile inkomensval voorkomen. Beeld Getty Images
Met centrale inkomensgarantie kunnen zzp’ers steile inkomensval voorkomen.Beeld Getty Images

Tijdens de coronacrisis hebben we veel gehoord over zzp’ers die door onverwacht verlies van werk en inkomen in grote problemen raken. In het onlangs uitgebrachte jaarverslag over 2020 meldde de De Nederlandsche Bank dat het vaak zzp’ers zijn die werden getroffen door verlies van werk vanwege de crisis. Het aantal zzp’ers dat voltijds werkt, is vorig jaar met liefst 44.000 geslonken. Verschillende reddingspakketten moesten worden opgesteld om deze groep uit de brand te helpen.

Nu het einde van de crisis eindelijk in zicht is, lijkt dit een goed moment om stil te staan bij de vraag waarom deze groep eigenlijk zo veel extra ondersteuning nodig had en hoe de problemen die door de coronacrisis zijn blootgelegd structureel kunnen worden opgelost. Het is tijd om na te denken over hoe we de 1,5 miljoen zzp’ers beter kunnen beschermen. Een groot deel van hen blijkt namelijk niet goed voorbereid te zijn op economische tegenslag en kan niet zoals werknemers aanspraak maken op de WW.

Volgens een Kamerbrief van dit najaar heeft een op de vijf zzp’ers onvoldoende buffer om twee maanden zonder opdrachten door te komen. Daarnaast blijken zij slechter voorbereid op verlies van inkomen dan mensen in loondienst. De overheid helpt werknemers rekening te houden met de lange termijn, maar doet dit niet bij zzp’ers. Daar moet verandering in komen.

Ademruimte

In 2020 hebben wij met de Nationale DenkTank onderzoek gedaan naar de arbeidsmarkt. We spraken experts, belangenorganisaties en zelfstandigen. Een van hen was zzp’er in de toerismesector. Ze had het gevoel dat de overheid haar ‘liet zitten.’ Ze moest de bijstand in.

Van zzp’ers wordt verwacht dat zij zelf een buffer aanleggen en verzekeringen afsluiten of er actief voor kiezen geen bescherming te regelen. Aangenomen wordt dat een zzp’er, in tegenstelling tot een werknemer, zelf een afweging kan maken over het aangaan van risico’s. Maar, kán iedere zzp’er dit wel? Dat blijkt niet altijd het geval te zijn.

Een centraal geregelde inkomensgarantie zou hiervoor verschillende voordelen bieden. Aan de ene kant bestrijdt het op individueel niveau een grote onzekerheid voor zzp’ers: zonder een inkomensgarantie wordt een zzp’er gedwongen zijn of haar vermogen op te maken voordat steun kan worden aangevraagd. Dat betekent bijvoorbeeld dat ze hun spaargeld en pensioen moeten opmaken of hun huis moeten verkopen. En zelfs dan hebben ze alleen maar recht op een bijstandsuitkering.

Met een inkomensgarantie kunnen zzp’ers deze steile inkomensval voorkomen, zonder dat hun ondernemersvrijheid verder wordt ingeperkt. Niet alleen kunnen ze met zo’n regeling hun huur en boodschappen blijven betalen, het biedt ze ook ademruimte om te bedenken hoe ze verder moeten gaan.

Vastgelopen discussie

Een inkomensgarantie voor zzp’ers is niet alleen hulp voor individuen, ze heeft ook een belangrijk macro-economisch effect. Door het inkomen op peil te houden kunnen de zzp’ers nog steeds geld uitgeven, waardoor er ook als het minder goed gaat met de economie voldoende geconsumeerd wordt.

De maatschappelijke consensus dat er ‘iets’ moet gebeuren voor zzp’ers is er: bijna alle partijen, van VVD tot SP, noemden dit dossier al in hun verkiezingsprogramma. Maar wat dat ‘iets’ is, blijft onbeantwoord. Linkse partijen zien deze discussie als een kans om het percentage zzp’ers terug te dringen, terwijl rechtse partijen hier niet aan willen beginnen. De discussie is daardoor vastgelopen.

In plaats van te blijven bakkeleien over wie er nu een echte ondernemer is, zou de politiek ervoor moeten zorgen dat elke werkende in Nederland aanspraak kan maken op een goed werkend vangnet.

Bij een crisis zijn zzp’ers de eersten die de klap voelen. De maatschappelijke en individuele gevolgen van het ontbreken van een goedwerkend vangnet zijn kristalhelder geworden. Hoog tijd dus om hier iets aan te doen. Niemand kiest ervoor geen inkomen te hebben.

Christien van Harst is deelnemer aan de Nationale DenkTank 2020 en masterstudent Geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Beeld
Christien van Harst is deelnemer aan de Nationale DenkTank 2020 en masterstudent Geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam.
Sam Bogerd is deelnemer aan de Nationale DenkTank 2020 en onlangs afgestudeerd als bestuurskundige aan Leiden Universiteit. Beeld
Sam Bogerd is deelnemer aan de Nationale DenkTank 2020 en onlangs afgestudeerd als bestuurskundige aan Leiden Universiteit.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden