Opinie

Opinie: ‘Het gevaar in Amerika is nog lang niet geweken’

Donald Trump moet direct of indirect niet worden vergeleken met Adolf Hitler, stelt Roel van Duijn. Toch moeten we kritisch zijn op Trumps discipelen.

Capitoolbestorming in Washington. Beeld REUTERS
Capitoolbestorming in Washington.Beeld REUTERS

Arnold Schwarzenegger – filmacteur, maar bovenal oud-politicus van de Republikeinse Partij – vergelijkt in een video de bestorming van het Capitool met de Kristallnacht, de nacht in 1938 dat de Proud Boys van destijds in Duitsland de synagogen in brand staken. Hij noemt zowel de Kristallnacht als de bestorming van het Capitool een aanval op de democratie. De video is de afgelopen dagen door miljoenen mensen bekeken.

Een verschil met de situatie in de VS is dat de democratie in Duitsland in die vreselijke nacht al vijf jaar niet meer bestond, terwijl die in de VS nog wel degelijk bestaat. De vergelijking die volgens mij wel opgaat is met de Hitlerputsch van 1923 in München. Ook mislukt, zoals ook de bestorming van het Capitool op 6 januari een mislukte staatsgreep was. Beide met de gefrustreerde bedoeling de democratie te vernielen en een autoritair bewind te vestigen.

De Hitlerputsch werd al de volgende dag neergeslagen en van de geplande mars op Berlijn kwam toen niets terecht. Maar Hitlers naam lag vanaf dat moment op ieders lippen. In het strafproces stal hij de show en hij werd in de ogen van zijn rechters van beklaagde tot aanklager van de democraten in Berlijn. Zo op het paard gezet, richtte hij zich er vervolgens op de democratie van binnen uit te hollen. Duitsland weer groot maken, toeterde hij. Make Germany great again!

Opgezweept met een leugen

Beide pogingen om de democratie in het hart te raken, werden bezield door een leugen. In het geval van Hitler was de leugen dat het Duitse leger in de Eerste Wereldoorlog aan de winnende hand was tot het door de linkse en Joodse democraten in Berlijn tot overgave werd gedwongen, tegenwoordig bekend als de Dolkstootlegende. Ook de opgezweepte massa voor het Capitool was bezeten van een ongelooflijke leugen, namelijk dat Trump tot president was gekozen, maar dat de louche democraten en ambtenaren hem de overwinning ontstolen hadden.

Waarom herhaalt zich deze geschiedenis? Beseft men niet dat als de waarheid er niet meer toe doet, de weg naar het fascisme open ligt? Deze vraag hoef je niet te stellen aan mensen die het fascisme keihard nastreven, maar wel aan de bondgenoten van de leugenaars. In Duitsland waren dat de Von Papens, de Von Schleiers, de Hugenbergs. In Amerika zijn dat Mitch McConnell, Mike Pence, Rupert Murdoch en de meerderheid van de Republikeinse Partij. Al diegenen die meegelift hebben op de macht van het monster.

Opvallend is het klimaat van angst tijdens beide putschpogingen. In Duitsland heerste verwarring door de militaire nederlaag, door de overmatige eisen van de oorlogswinnaars, door armoede en werkloosheid. En de extreme gevolgen van de Spaanse griep. In Amerika heersen scherpe conflicten over racistische moorden, armoede, de vrees voor overvleugeling door China en de explosie van Covid-19. Treffende overeenkomst is ook dat zowel in de VS nu als in Duitsland toen grote groepen rechts-extremisten met wapens zwaaiden. In beide gevallen angstige werelden, waarin een politieke leugen vergif is.

Onrustbarende voorspelling

Hitler was niet de bedenker van de Dolkstootlegende. Dat was generaal Erich Ludendorf, die in de laatste maanden van de Eerste Wereldoorlog zijn absolute macht overdroeg aan een parlementaire regering in Berlijn, teneinde die de schande van de nederlaag in de schoenen te schuiven. Maar degene die de Dolkstootlegende vervolgens met groot succes mocht exploiteren was niet hijzelf, maar zijn geestverwant Hitler.

Daarom is het historisch verantwoord om op grond van gelijkenis tussen de beide putschpogingen, die van nu en die van een eeuw eerder, een onrustbarende voorspelling te doen. Ook wanneer Trump binnen een paar jaar van het toneel verdwijnt, is het gevaar levensgroot dat een opvolger met behulp van de legende van de Gestolen Verkiezingsoverwinning alsnog de democratie ten val zal brengen. Eén van de nog aan Trump trouwe radicale aanhangers zal, als de maatschappelijke angst aanhoudt, dan Trumps griezelige erfenis tot volle bloei brengen.

Roel van Duijn is oud-wethouder in Amsterdam, namens de Politieke Partij Radikalen (opgegaan in GroenLinks), en auteur van Een zoon voor de Führer. Beeld -
Roel van Duijn is oud-wethouder in Amsterdam, namens de Politieke Partij Radikalen (opgegaan in GroenLinks), en auteur van Een zoon voor de Führer.Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden