Opinie

Opinie: ‘Het erfpachtstelsel heeft steeds meer weg van de toeslagenaffaire’

Het Amstelkwartier in Oost. Beeld Hollandse Hoogte/Mariette Carstens
Het Amstelkwartier in Oost.Beeld Hollandse Hoogte/Mariette Carstens

Woonlasten in de stad worden steeds hoger. Daarbij wordt al snel gewezen naar ‘het kapitalisme’ als boosdoener, maar vergeet het erfpachtstelsel niet, stelt CDA-raadslid Diederik Boomsma.

Diederik Boomsma

Hoge woonlasten maken de stad onbetaalbaar voor mensen met een gewoon inkomen. Veel partijen wijzen naar huisjesmelkers, beleggers, verhuurdersheffingen, ministers, hét kapitalisme, enzovoort. Maar over een belangrijke oorzaak gaat het stadsbestuur zelf: het falende Amsterdamse erfpachtstelsel.

Daardoor moeten Amsterdammers nu niet alleen een vermogen neertellen voor een hypotheek, maar ook aan erfpacht. Door een optelsom van bestuurlijke blunders en gemeentelijke machinaties om haar inkomsten omhoog te schroeven, is het systeem uitgegroeid tot een ondoorgrondelijk neo-feodaal gedrocht dat Amsterdammers confronteert met onnavolgbare lastenverzwaringen.

Een recent voorbeeld. Je koopt als jonge starter een appartement van 55 vierkante meter in de Staatsliedenbuurt. Je moet maximaal lenen maar bent dolblij dat je een plek hebt. Twee jaar verandert de gemeente het beleid drastisch. Je moet nog één keer de grondwaarde betalen, maar die is ineens verdubbeld. Je krijgt een gemeentelijke brief dat overstappen op eeuwigdurende erfpacht ‘gunstig kan zijn’. Maar over de consequenties als je dat niet doet, staat niets. Je bezoekt de gemeentelijke website, maar die blijkt uit de lucht. Razend druk met werk en gezin probeer je het een half jaar later weer. Dan blijken de kosten geëxplodeerd: je moet nog 50.000 euro extra betalen. 50.000 euro meer dan als je even een online box had aangevinkt. Terwijl in de brief stond: als je niks doet verandert er niks.

Bos en Lommer

Ander voorbeeld. Je woont in Bos en Lommer en gaat over zes jaar met pensioen. Over tien jaar wordt de erfpacht herberekend; je registreert tijdig een aanvraag. Dan valt de aanbieding op de mat: overstappen kan voor 60.000 euro, of ‘vastklikken’ op 2400 euro per jaar plus inflatie. Wat te doen? Al je spaargeld uitgeven, of: die dan leeft, dan zorgt. Maar de afkoopsom stijgt rap met 4,5 procent per jaar. En als je nu niet handelt verviervoudigt de canon. In alle gevallen gaan je woonlasten straks over de kop. Vreemd, je vrienden betalen in een vergelijkbaar appartement maar de helft. Maar je kunt het bedrag niet controleren: de gemeente houdt gegevens geheim. Bezwaar is niet mogelijk. Toch moet je nu beslissen, want anders ben je nog veel meer kwijt.

Dit zijn situaties waar veel Amsterdammers mee kampen. Het is bizar. Als een bank, verzekeraar (of ‘zakenprins’) zo zou handelen bij verhuren of hypotheken, zouden alle partijen schande roepen en eisen dat wordt ingegrepen. Terecht! Maar banken, verzekeraars en ‘zakenprinsen’ mogen dit niet doen, want het voldoet niet aan de normen voor consumentenbescherming zoals vastgelegd in de wet. Huurders hebben huurbescherming, voor hypotheken geldt de Wet op het Financieel Toezicht. Erfpacht valt daar formeel niet onder, maar fungeert wel als complex financieel product: het is razend ingewikkeld en gaat om veel geld.

Vernietigend maar glashelder

Na een voorstel van het CDA heeft bureau Berenschot onlangs in opdracht van de gemeenteraad het erfpachtsysteem onderzocht, begeleid door vier hoogleraren. De conclusies waren vernietigend, maar glashelder. Zij bevestigen: het stelsel biedt in de huidige vorm onvoldoende consumentenbescherming. Het is te duur, te complex, niet redelijk, het schept rechtsongelijkheid en onzekerheid en de gevolgen zijn voor mensen niet te overzien. Daarmee voldoet erfpacht aan de definitie van een woekerpolis: te hoge kosten, te weinig informatie en te hoge risico’s.

Deze constateringen kunnen niet zonder gevolgen blijven. Het dossier begint steeds meer op de toeslagenaffaire te lijken: kleine nalatigheden die burgers tienduizenden euro’s kosten, gebrek aan bezwaarmogelijkheid, een hardvochtige overheid die blind slechte regels uitvoert, het onvermogen om fouten te corrigeren, het traineren van WOB-verzoeken. Dit is een blamage en moet stoppen. Daarbij mag het uiteraard voor geen enkele erfpachter minder gunstig worden. Maar voor gedupeerden moet een eerlijke oplossing komen. Op korte termijn moet de gemeente zekerheid bieden door de relatief gunstige voorwaarden die tot 2020 golden voor iedereen vast te leggen. Ten tweede moet de druk van de ketel door alle beslissingstermijnen te verlengen. Dat geeft tijd voor een grondige herbezinning. Wie wil dat Amsterdam betaalbaar blijft voor de middenklasse, moet deze prijsopdrijvingen terugdraaien.

Diederik Boomsma is fractievoorzitter van het CDA in de Amsterdamse gemeenteraad en promovendus aan de Universiteit van Leiden. Beeld Tammy van Nerum
Diederik Boomsma is fractievoorzitter van het CDA in de Amsterdamse gemeenteraad en promovendus aan de Universiteit van Leiden.Beeld Tammy van Nerum
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden