Opinie

Opinie: ‘Herstel de overheid, investeer in haar personeel’

De overheid is de grootste werkgever van ons land, maar de salarissen blijven achter en verstikkende regels smoren zowel de kwaliteit als het werkplezier. FNV-bestuurslid Bas van Weegberg maakt zich zorgen om de staat van de publieke sector.

Bas van Weegberg
Medewerkers van Defensie krijgen een dag training om de GGD's te helpen met coronatests. Beeld Remko de Waal/ANP
Medewerkers van Defensie krijgen een dag training om de GGD's te helpen met coronatests.Beeld Remko de Waal/ANP

Nederland staat aan de vooravond van een nieuw regeerakkoord. Nog even geduld voor de bordesscène van een kersvers kabinet. De bewindspersonen moeten daarna aan de slag om de grote problemen in dit land op te lossen. Eén van die problemen is het gebrek aan vertrouwen van burgers in deze overheid. Of eigenlijk: het gebrek aan vertrouwen van deze overheid in haar eigen burgers. Een nieuw kabinet dat wil werken aan vertrouwensherstel, begint met vertrouwen bieden aan zijn eigen mensen. Zonder investeringen in de mensen die onze publieke sector draaiende houden, is het een illusie dat betekenisvolle stappen mogelijk zijn naar een overheid die oprecht ten dienste van de burger staat.

Onze overheid is de grootste werkgever van het land. Dagelijks zetten meer dan een miljoen mensen zich met veel betrokkenheid in voor die andere 16 miljoen Nederlanders. Hun werk loopt enorm uiteen. De publieke professional kan baliemedewerker zijn bij een gemeente, gevangenisbewaker, docent, militair of juridisch medewerker bij de rechterlijke macht. Wat zij gemeen hebben, is een kortzichtige werkgever die veel te weinig investeert in mensen. De afgelopen jaren volgde bezuinigingsronde op bezuinigingsronde. Als deze kruideniersmentaliteit niet snel verandert, kalven de kwaliteit en toegankelijkheid van de dienstverlening aan ons allemaal verder af.

Inhaalslag cruciaal

Nu al staan er zo’n 35.000 vacatures open bij de overheid, in het onderwijs en in de veiligheidsketen. Gemeenten hebben vacaturestops om financiële tekorten op te vangen die zijn ontstaan door de decentralisaties. Bij rijksdiensten als het gevangeniswezen komen roosters amper rond door ondercapaciteit. Dit gebrek aan voldoende collega’s zorgt voor een enorme werkdruk. Die liep door corona nog eens extra op. In combinatie met lagere lonen dan voor vergelijkbaar werk in de private sector zorgt deze werkdruk voor een leegloop aan personeel. Bijvoorbeeld bij Defensie zien we ict-personeel vertrekken naar marktsectoren, omdat daar fors meer te verdienen valt.

Een inhaalslag in de beloning en het verlagen van de werkdruk zijn cruciaal om werken in de publieke sector weer aantrekkelijk te maken. Zonder inhaalslag zal het aantal vacatures verder oplopen. Dan kunnen we een effectieve aanpak wel schudden van de belangrijke maatschappelijke opgaven, zoals het in goede banen leiden van digitalisering en de energietransitie.

Nog een doorn in het oog van werkenden in de publieke sector is het gebrek aan zeggenschap over het eigen werk. Strakke regelgeving en stringente richtlijnen bieden amper ruimte om je deskundigheid te gebruiken en burgers op een menselijke manier bij te staan. In het toeslagenschandaal hebben we gezien wat voor verwoestende effecten dat kan hebben op het leven van mensen.

Het wantrouwen jegens de publieke professional beperkt zich niet tot ministeries en uitvoeringsorganisaties. Ook leraren gaan gebukt onder administratieve druk. De verantwoordingszucht is oorzaak nummer één van werkstress in het onderwijs. Al dat papierwerk gaat natuurlijk ook ten koste van tijd die docenten het liefst voor de klas doorbrengen. Willen we de leegloop in de publieke sector keren, is het oplossen van het tekort aan vertrouwen in het vakmanschap en de professionaliteit een noodzakelijke stap.

Pleisters plakken

Het demissionair kabinet wéét ook precies wat nodig is. Vorig jaar onderzocht de Sociaal-Economische Raad in opdracht van de minister wat er moet gebeuren om de zorg te redden. Het advies was helder: structureel extra budget. De minister keek de andere kant op. Uiteindelijk werd in september van dit jaar 675 miljoen beschikbaar gesteld voor salarissen in de zorg, pas nádat de Kamer de minister daar opdracht toe gaf. En nog is dit geld een druppel op de gloeiende plaat.

Dit kabinet kwam niet verder dan pleisters plakken. Op basis van een eenmalige bonus krijg je geen hypotheek. Met een tijdelijke zak geld voor het onderwijs huur je slechts dure externe krachten in die weer vertrekken zodra het geld op is. En een rondje applaus, hoe genereus ook, wordt voor zover bekend in nog geen enkele supermarkt als geldig betaalmiddel geaccepteerd. Een volgend kabinet mag niet meer wegkomen met kleine incidentele stappen.

Demissionair premier Rutte, tevens beoogd formateur, sprak een week geleden de wens uit voor een ploeg met ‘nieuw elan’. Maar een stoelendans van bewindspersonen of het aanbrengen van een dun laagje beleidsinhoudelijk chroom zal niet volstaan om de problematiek in de publieke sector op te lossen. Nodig is een langjarig herstelplan dat van de overheid weer een werkgever maakt waar je met trots en plezier in je werk een betekenisvolle bijdrage levert aan de samenleving. Alleen door te investeren in de eigen mensen, kan een volgend kabinet nieuwe plannen überhaupt uitvoeren.

Bas van Weegberg is lid van het dagelijks bestuur van vakbond FNV en voorzitter van de ACOP (samenwerkende overheidsbonden). Beeld
Bas van Weegberg is lid van het dagelijks bestuur van vakbond FNV en voorzitter van de ACOP (samenwerkende overheidsbonden).

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden