Opinie

Opinie: ‘Herinner de Holocaust met wereldwijde context’

Het nieuwe Nationaal Holocaust Museum moet meer bestrijken dan de vervolging van Joden in Europa, vindt Linda Bouws. Ze pleit voor een nieuwe herinneringscultuur.

Ambassadeurs van Israël en Duitsland bezochten in mei de Holocausttentoonstelling in het museum Crossroads of Civilizations in Dubai. Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Ambassadeurs van Israël en Duitsland bezochten in mei de Holocausttentoonstelling in het museum Crossroads of Civilizations in Dubai.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

In Amsterdam wil het Nationaal Holocaust Museum de geschiedenis van de Holocaust gaan vertellen. De opening is gepland in 2022. ‘De meeste mensen weten waar de Holocaust voor staat: voor de moord op zes miljoen Europese Joden, waaronder 104.000 uit Nederland. Met uw steun willen we het Nationaal Holocaust Museum tot de plek maken waar we dat wat nooit vergeten mag worden tonen aan de toekomstige generaties. Zo’n plek is nog steeds hard nodig in Nederland,’ aldus de initiatiefnemer op de site van het Joods Cultureel Kwartier.

Er gaat niet dagelijks een nieuw historisch museum open. Zeker in deze tijd is discussie over de doelstellingen en context van zo’n initiatief onvermijdelijk. Daarbij spelen vraagstukken van identiteit en inclusie een steeds belangrijker rol. Bij een beladen onderwerp als de Holocaust zal dat zeker niet beperkt blijven tot stemmen uit Nederland of Europa.

Zo is in Dubai onlangs de eerste Holocausttentoonstelling in de Verenigde Arabische Emiraten geopend in het museum Crossroads of Civilizations. Via persoonlijke getuigenissen wordt het verhaal verteld. Een klein gedeelte is gewijd aan Arabieren en moslims die Joden hielpen de Holocaust te overleven.

Lange arm

Zeker voor een museum dat zich op toekomstige generaties richt is het onvermijdelijk geen misverstand te laten bestaan over de context van de activiteiten. Dat zou bijvoorbeeld kunnen door aan de (voorlopige?) naam Nationaal Holocaust Museum toe te voegen: ‘de geschiedenis van de Holocaust in de cultuur van de tijd en de wereldwijde betekenis ervan voor het heden’ of woorden van gelijke strekking.

De Holocaust kan niet begrepen worden als exclusieve definitie voor de moord op zes miljoen Europese Joden. Hitlers lange arm reikte verder dan Europa. De Holocaust was er op kleinere schaal ook in het Midden-Oosten. Joden in onder andere Irak, Tunesië, en Libië werden vervolgd en gedood. In Bagdad vielen tijdens de pogrom Farhud op 1 en 2 juni 1941 zo’n 200 slachtoffers en werden joodse winkels en huizen geplunderd, vernield en in brand gestoken. De later gevonden massagraven doen vermoeden dat het aantal slachtoffers veel groter is.

De vervolging van Joden nam toe na de stichting van Israël in 1948. Van 1950 tot de jaren zeventig vond, vaak noodgedwongen, de grote joodse uittocht uit Arabische en Zuid-Afrikaanse landen plaats. Vaak beschreven als het einde van de Babylonische ballingschap, maar voor velen betekende dit het verlies van vaderland, cultuur, tradities en verhalen.

In Europa en in het Midden-Oosten ontbreken de kennis en het bewustzijn over wat er met de Joden in het Midden-Oosten is gebeurd die voordien harmonieus samenleefden met de moslimgemeenschappen.

Wil het toekomstige Nationaal Holocaust Museum in Amsterdam, een stad met vele culturen, ook voor de volgende generaties interessant zijn, dan is het noodzakelijk de tentoonstellingen te plaatsen in de context van de diversiteit in de Joodse cultuur in de tijd en de betekenis ervan voor het heden.

Tweemaal ballingschap

Een nieuwe, toekomstbestendige museale herinneringscultuur betekent onder meer dat de programmering en vaste opstelling ook aandacht besteden aan de Joden elders, zeker aan de Mizrahi, de Joden uit het Midden-Oosten. Hun rijke cultuur vanaf de eerste ballingschap uit Jeruzalem, de tweede ballingschap na de stichting van de staat Israël en de opkomende stem van de Mizrahi in het publieke domein mag niet ontbreken na lange marginalisatie. Alleen dat doet recht aan diversiteit en inclusiviteit in het jodendom. Dan kan de vraag ‘Zijn Joden wit?’ wellicht voorzien worden van een genuanceerd antwoord.

In het Kunstmuseum Den Haag is tot en met 29 augustus de tentoonstelling Over Vriendschap… te zien van Joseph Sassoon Semah, de kleinzoon van de laatste opperrabbijn van Bagdad. In metaforische zin is dat een ode aan de verloren gegane cultuur uit Irak, en tegelijkertijd een uitnodiging tot dialoog. Tekeningen en modellen van huizen, synagogen en het massagraf van de Farhud brengen de verloren Joodse cultuur in Bagdad weer tot leven.

Linda Bouws is voormalig directeur Felix Meritis en curator van de tentoonstelling ‘Over Vriendschap…’ in het Kunstmuseum Den Haag. Beeld
Linda Bouws is voormalig directeur Felix Meritis en curator van de tentoonstelling ‘Over Vriendschap…’ in het Kunstmuseum Den Haag.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden