Opinie

Opinie: ‘Harde keuzes nodig om met schaarste in onderwijs om te gaan’

Erken (onderwijs)schaarste en ontwerp eerlijke en solidaire strategie om ermee om te gaan. Dat bepleit onderwijsbestuurder Arnold Jonk.

Arnold Jonk
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Het lastigste moment van het afgelopen jaar was begin september. De scholen waren net een dag begonnen, toen ik bericht kreeg van onze school voor speciaal basisonderwijs. Het was een chaos geweest met het leerlingenvervoer. Sommige leerlingen waren niet of ontzettend laat opgehaald van huis. Andere leerlingen waren aan het eind van de middag niet van school opgehaald, en zaten tegen vijf uur nog steeds op school. Kinderen van slag. Ouders, die een baan en verantwoordelijkheden hebben, in paniek. Van onderwijs was weinig terechtgekomen. Juist bij deze leerlingen kan dat niet.

‘Juist bij deze leerlingen kan dat niet!’ Hoe vaak heb ik dat niet het afgelopen jaar gedacht? Ik zou het niet weten. Te vaak.

Andersom kwam ook wel voor.

Op een bepaald moment werd ik als bestuurder benaderd door een groep ouders die hadden bedacht met elkaar geld in te zamelen. Ze hadden gelezen dat invalleerkrachten erg duur waren, en dat ze voor het maximumtarief dat Amsterdamse scholen hadden ingesteld moeilijk te vinden waren. Het verschil tussen dat maximumtarief en het markttarief pasten ze met elkaar graag bij, voor die ene dag in de week dat hun kroost nog niet op een bevoegde leerkracht kon rekenen. Het ging hier niet om een school met kwetsbare kinderen.

Juist deze kinderen kunnen wel een dagje missen, dacht ik. Dus uiteraard gingen we daar niet in mee. Maar uiteindelijk zal geld altijd zijn weg wel vinden.

Schaarste

Schaarste doet gekke dingen met mensen. Het dwingt ze bijna tot het nastreven van eigenbelang, in plaats van de samenwerking of de solidariteit op te zoeken.

De staat van het Amsterdamse onderwijs, die bepaald niet gunstig is, kan niet los gezien worden van personeelstekorten. En dan niet alleen onder leerkrachten. Maar ook onder de chauffeurs in het speciaal onderwijs, de jeugdbeschermers, hulpverleners en de kinderopvang.

De gemeenschappelijke noemer onder al deze tekorten is dat ze ongelijk neerslaan bij ouders en kinderen. Het zijn de kwetsbaarste kinderen en ouders die de grootste gevolgen van het personeelsgebrek in de publieke sector dragen.

Een andere gemeenschappelijke noemer is dat deze tekorten het gevolg van beleid zijn. Gebrek aan investeringen, soms zelfs bezuinigingen, aanbestedingsprocedures gericht op het zo goedkoop mogelijk uit zijn. Je kan het bijvoorbeeld chauffeurs niet kwalijk nemen dat ze, in een tijd met gierende inflatie, niet voor een veel te laag salaris leerlingen gaan rondrijden wanneer ze elders met makkelijker werk meer kunnen verdienen.

Want uiteraard kon je ieder moment dat de leerlingen van het gespecialiseerd onderwijs thuis zaten, via een app binnen vijf minuten een auto voor de deur hebben staan. Ook dat is Amsterdam.

Wachtlijst jeugdzorg

Kwetsbare kinderen zitten maanden en maanden met serieuze problemen op een wachtlijst voor jeugdzorg, maar als je geld hebt en een meewerkende huisarts is er binnen een week een hulpverlener geregeld voor je licht faalangstige zoon.

Het is in onze stad vechten om schaarse middelen, waarbij de kwetsbaarsten één hand op hun rug gebonden weten. De afloop is goed te voorspellen.

Onlangs adviseerde oud-wethouder Asscher maar weer eens aan de landelijke overheid over het lerarentekort. Daar is voor adviseurs een mooie boterham mee te verdienen. Kinderen eerst, heette dat rapport. Want zo heten dergelijke rapporten. Asscher presteerde het om Amsterdam hierin als best practice neer te zetten. Omdat er zo lekker werd samengewerkt tussen besturen en gemeente. Dat laatste is waar, maar dat maakt Amsterdam nog geen best practice. Het gaat hier immers helemaal niet goed. De tekorten lopen weer op, de ongelijkheid ook. En die verbreedt zich.

De grote lijn in het overheidsbeleid is al jaren: gemeenten en bestuurders oproepen nóg beter samen te werken, scholen oproepen om nóg beter hun best te doen, wat extra subsidies, en een oogje toeknijpen als scholen daar vervolgens niet in slagen.

Een heilloze weg.

Als er gewoon te weinig leerkrachten in de stad zijn, is het dan wel reëel om alle scholen veel succes te wensen met het bemannen van de scholen, ze verwijtend aan te kijken als dat niet lukt en verdrietig te constateren dat er ongelijkheden ontstaan?

Nee.

Solidaire strategie

Het zou veel beter zijn te erkennen dat er sprake is van die schaarste, en een eerlijke en solidaire strategie te ontwerpen om daarmee om te gaan.

Bijvoorbeeld door het aantal lesuren voor alle leerlingen (op de kwetsbaarste na) met een dag per week te verminderen. Dat is pijnlijk, maar het is wel reëel. Daar zijn de leerkrachten voor. Dan houdt het vechten om leerkrachten ook direct op.

Aan chauffeurs in de stad geen gebrek. Het moet toch mogelijk zijn in ieder geval de kinderen die dat zo hard nodig hebben te vervoeren? Het moet toch mogelijk zijn de talloze hulpverleners en coaches rond kinderen allereerst in te zetten op die kinderen en gezinnen met de grootste problemen?

Hier zijn allemaal harde en vervelende keuzes voor nodig. Keuzes die, in de huidige situatie, allereerst de betere middenklasse zullen raken. Want die redden zich nu wel. Dat is lastig, en daarom ook goed te voorspellen dat het nog even wordt uitgesteld. Dat er nog een extra onderzoekje wordt uitgevoerd, of adviesje wordt gevraagd. Nog een extra folder wordt gedrukt met best practices of andere hoera-taal.

Laat 2023 het jaar worden waarin we in Amsterdam met dat mechanisme breken. Onder ogen zien welke kinderen en gezinnen publieke diensten het hardst nodig hebben. En die kinderen eerst.

Arnold Jonk, tot 1 oktober bestuurder van Staij, het openbaar basisonderwijs van Amsterdam-Oost.

Arnold Jonk Beeld Mats Van Soolingen
Arnold JonkBeeld Mats Van Soolingen

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden