PlusOpinie

Opinie: ‘Haal Syriëgangers terug en help ze te deradicaliseren met behulp van de islam’

Het al dan niet repatriëren van Syriëgangers blijft een gevoelig onderwerp in Nederland. Tom Zwart pleit voor wél repatriëren en het inzetten van de islam bij het rehabilitatieproces.

De overdracht van Syriëganger Ilham B. en haar kinderen door Nederland begin deze maand.  Beeld AFP
De overdracht van Syriëganger Ilham B. en haar kinderen door Nederland begin deze maand.Beeld AFP

Het terughalen van Ilham B. en haar kinderen door Nederland vanuit de Koerdische Autonome Regio drie weken geleden blijkt een open zenuw te hebben geraakt. Die repatriëring was volgens minister Grapperhaus nodig om te voorkomen dat ze haar straf zal ontlopen. De rechtbank in Rotterdam had namelijk aangekondigd om de strafzaak die daar tegen Ilham dient te zullen beëindigen als Nederland geen concrete stappen zou onder­nemen om haar terug te halen.

De fracties van VVD en CDA in de Tweede Kamer waren niet blij met deze actie. Zij vinden dat het terughalen van Syriëgangers een gevaar oplevert voor de veiligheid van Nederlandse burgers, omdat de kans groot is dat de vrouwen hun radicale gedachtegoed niet zullen opgeven of daarin weer zullen vervallen. Zij menen dat de regering dan ook moet vasthouden aan het beleid om de vrouwen niet te repatriëren.

Het is echter maar de vraag of de veiligheid van Nederlandse burgers wel gediend is met dit ‘laat-zitten-wat-zitbeleid’. Tijdens een door de Tweede Kamer georganiseerde bijeenkomst maakte de directeur-generaal van de AIVD, Erik Akerboom, vorige week duidelijk dat steeds meer vrouwen het voormalige strijd­gebied op eigen houtje verlaten en Nederland daardoor ongecontroleerd binnen kunnen komen.

‘Laat-zitten-wat-zitbeleid’

Bovendien is er een kans dat de Koerden de deuren van de kampen open zullen zetten omdat ze niet langer in staat of bereid zijn de uitreizigers te bewaken. Dat zou betekenen dat een grote groep uitreizigers tegelijkertijd in Nederland terugkeert en dan wordt de druk op de veiligheidsketen wel erg hoog.

Niet alleen houdt dit beleid, zoals Akerboom signaleert, de Syriëgangers niet tegen, het zou zelfs nieuwe strijders kunnen opleveren. Het ‘laat-zitten-wat-zitbeleid’ kan onder moslims namelijk overkomen als een vorm van afwijzing en het wantrouwen jegens de overheid vergroten. Dat kan bij sommigen zelfs tot vervreemding leiden en hun actiebereidheid aanwakkeren. In dat geval is de kans groot dat er meer strijders worden geschapen dan er buiten de deur worden gehouden.

Ook uit een oogpunt van veiligheid is repatriëren daarom beter. Maar om tegemoet te komen aan de legitieme veiligheidsbezwaren van VVD en CDA moeten de voormalige uitreizigers na het uitzitten van hun straf wel zodanig in de samenleving re-integreren dat ze geen gevaar opleveren.

Op dit moment worden zij gederadicaliseerd, dat wil zeggen: omgevormd tot moderne modelburgers die het liberale wereldbeeld omarmen. Die methode werkt soms wel, maar soms ook niet en dat schept veiligheids­risico’s.

Frustraties uiten

Het probleem is dat het terrorisme dat in naam van de islam wordt gepleegd, momenteel wordt bestreden met seculiere middelen, terwijl het om een religieus vraagstuk gaat: de jihadisten houden er een interpretatie van de islam op na die geweld tegen westerse overheden en hun burgers rechtvaardigt, omdat zij corrupte regimes in landen met een moslimmeerderheid in het zadel houden.

Om die reden heeft het Cross Cultural Human Rights Centre van de VU samen met de moslimgemeenschap een projectvoorstel ontwikkeld dat terrorisme beoogt te bestrijden met behulp van de islam en de moslimgemeenschap.

Zo worden jongeren getraind om de mogelijkheden die de democratische rechtstaat biedt om hun ambities waar te maken en hun frustraties te uiten, effectiever te benutten. Op die manier krijgen ze zelf zeggenschap over de koers van westerse landen ten aanzien van regimes in landen met een moslimmeerderheid en hoeven ze niet hun toevlucht te nemen tot de jihad.

Toegang tot de arbeidsmarkt

Daarnaast worden jonge moslims met een beperkte kennis van de islam bijgeschoold om door de verhalen van ronselaars heen te prikken. Er worden trainingen aangeboden om de toegang van moslimjongeren tot de arbeidsmarkt te verbeteren, zodat zij zich voluit kunnen ontplooien.

En om ervoor te zorgen dat moskeeën meer concurrentie kunnen bieden aan terroristische organisaties, worden moskeebestuurders en imams gecoacht om beter aan te sluiten bij de leefwereld van de jongeren en slagvaardiger te opereren in de Nederlandse samenleving.

Het projectvoorstel biedt ook een oplossing voor de resocialisatie van voormalige Syriëgangers. Die is erop gericht hen af te brengen van hun afwijkende interpretatie van de islam die geweld rechtvaardigt.

Daarbij wordt een opening geboden door het feit dat zij die interpretatie zelf proberen te legitimeren met een beroep op de religieuze bronnen. Door hen te laten inzien dat die bronnen hun opvatting juist niet ondersteunen, worden zij gemotiveerd om geweld af te zweren. Op die manier wordt het foute gen aangepakt, en niet het gehele islamitische genoom door een liberaal vervangen. De resocialisatieopdracht moet dan ook niet worden gegeven aan seculiere gedragsdeskundigen, maar aan islamitische theologen.

Succes geboekt

Met deze aanpak zijn in het Midden-Oosten en Zuidoost-Azië, en door de Amerikanen in Irak, zeer goede resultaten geboekt. De toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Guusje ter Horst was van plan om deze benadering ook in Nederland uit te proberen, maar helaas kon dit voornemen niet worden uitgevoerd wegens de voortijdige val van het kabinet Balkenende-Bos. Maar nu hebben we alsnog de kans om deze resocialisatieaanpak in de praktijk te brengen. Daarmee wordt tegemoetgekomen aan de veiligheidsbezwaren van VVD en CDA én kunnen de vrouwen en kinderen uit Syrië worden teruggehaald.

Tom Zwart is hoogleraar crosscultureel recht aan de Universiteit Utrecht en directeur van het Cross Cultural Human Rights Centre van de VU

Tom Zwart. Beeld
Tom Zwart.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden