Opinie

Opinie: ‘Groen roepen is iets anders dan duurzaam doen’

De roep om een duurzame economie klinkt almaar luider, maar desondanks neemt de politiek haar verantwoordelijkheid niet. Volgens Bertus Tulleners ligt hier een taak voor het ambtelijk apparaat.

Op het dak van een stal van een boerderij worden zonnepanelen gelegd die stroom moeten opwekken om zo het bedrijf te verduurzamen. Beeld Hollandse Hoogte / Dolph Cantrijn
Op het dak van een stal van een boerderij worden zonnepanelen gelegd die stroom moeten opwekken om zo het bedrijf te verduurzamen.Beeld Hollandse Hoogte / Dolph Cantrijn

‘Er moeten dingen veranderen in de manier waarop we onze economie inrichten. Maatschappelijke organisaties, burgerinitiatieven, wetenschappers en bedrijfsleven roepen steeds luider om rigoureus ingrijpen. Ze vragen onze regering scherp bij te sturen richting een rechtvaardige, duurzame economie. Niet over een paar jaar, maar nu. Juist in deze periode waarin we ons weer realiseren dat voorkomen veel goedkoper en pijnlozer is dan krampachtige pogingen tot genezen.

In Den Haag blijft het vooralsnog stil. En als de verkiezingsprognoses uitkomen, start weer een periode van vier jaar met een kabinet dat nu zegt te luisteren, om vervolgens enkel te handelen naar het economische kortetermijnbelang van een rijke minderheid.

Als verandering niet via de politieke weg lukt, dan biedt de ambtelijke route wellicht mogelijkheden. Er zijn hoopgevende voorbeelden.

De planbureaus hebben gezamenlijk het afgelopen jaar al een krachtig signaal gegeven om het kabinet richting een sociaal en groen beleid te bewegen.

Daarnaast heeft De Nederlandsche Bank eerst klimaat en vervolgens biodiversiteit expliciet als materiële financiële risico’s geïdentificeerd. Zo lopen Nederlandse financiële instellingen voor meer dan 500 miljard euro aan risico wanneer ze hun impact op biodiversiteit niet actief controleren. Om maar niet te spreken van de directere afhankelijkheid die landbouw, drinkwatervoorziening en kustverdediging hebben van biodiversiteit.

Langetermijnbelangen

Ook de Autoriteit Consument en Markt (ACM) laat van zich horen door zich een rol toe te eigenen in het controleren van duurzaamheidsclaims van bedrijven. De consument moet immers in staat worden gesteld serieuze koerswijzigingen van groene sausjes te onderscheiden. Groen roepen is niet duurzaam doen.

En vorige week bracht een werkgroep van ambtenaren onder voorzitterschap van Laura van Geest, voorzitter van Autoriteit Financiële Markten, een advies uit waarin wordt gesteld dat het voldoen aan de Europese klimaatafspraken een enorme vergroting van inzet vergt. Specifiek op het gebied van de uitstoot van kleinere bedrijven, huizen, gebouwen, auto’s en landbouw benoemt de werkgroep de noodzaak voor het komende kabinet de inzet zoals vastgelegd in het klimaatakkoord ‘te verdubbelen’.

Het zijn goede initiatieven van ambtelijke organisaties die verantwoordelijkheid nemen voor het collectief en dit in gezamenlijkheid heel concreet het publieke debat in brengen. Ook wanneer het (demissionair) kabinet niet verder dan 1,5 meter vooruit kijkt.

Gezien de dominante rol van de kortetermijnpolitiek – van zowel de huidige coalitie als de mogelijk nieuwe coalitie – is het interessant te verkennen welke rol deze ambtelijke organisaties nog meer kunnen spelen in het beschermen van het publieke langetermijnbelang.

Kan De Nederlandsche Bank beginnen met ingrijpen bij financiële instellingen die niet direct hun geïnvesteerde vermogen terugtrekken uit schadelijke en dus risicovolle investeringen? Zou de ACM actief kunnen interfereren bij bedrijven die de consument schade berokkenen? Dus niet alleen claims onderzoeken, maar ook proactief bedrijven beboeten die hun verborgen milieukosten en sociale kosten niet aanpakken. Dit past naadloos in de missie van ACM om bij te dragen ‘aan een gezonde economie door markten goed te laten werken voor mensen en bedrijven, nu en in de toekomst’.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek zou zijn doorsneden van de staat van Nederland nog meer kunnen focussen op daar waar het om gaat: welzijn van zijn inwoners. Dus weg van de kortetermijneconomie en zijn cijfers die volop gebruikt worden om imaginaire groei te bejubelen terwijl reële sociale voorzieningen worden uitgekleed.

En zou de Belastingdienst niet eens een keer wat positieve aandacht kunnen pakken door slimme manieren toe te passen in het aanpakken van legale belastingontwijking door multinationals en rijke particulieren? De letter van de wet is immers een neerslag van een maatschappelijke intentie. Mazen in de belastingwetten zoeken is daarmee asociaal gedrag van mensen zonder moraal die de middelen hebben om de benodigde ‘expertise’ in te huren.

Tijd om de blik te verleggen

Aangezien de Belastingdienst de uitvoeringsorganisatie is om publiek geld voor het publiek belang in te zamelen, lijkt het logisch om dat geld proactief te gaan halen waar het zit. Zeker nu we dit geld goed kunnen gebruiken om onze sociale voorzieningen weer uit te breiden nadat ze een decennium zijn uitgekleed door partijen die daar de komende verkiezingen waarschijnlijk ook nog eens voor beloond worden.

Terwijl het demissionaire kabinet zich blindstaart op de coronaproof samenleving, wordt het tijd dat wij gezamenlijk onze blik verleggen. Waar het politieke deel van de overheid hierin vooralsnog faalt, kan het ambtelijk deel van de overheid ook binnen zijn huidige mandaat actie ondernemen. Actie richting een samenleving waar het welzijn van haar burgers op de lange termijn centraal staat.

Dus breng vooral uw stem uit tijdens de komende verkiezingen! Maar weet dat ook bij tegenvallend resultaat onze civil servants er toe kunnen doen. Mits zij daarvoor kiezen.’

Bertus Tulleners

Partner bij duurzaamheidsadviesbureau TheRockGroup en docent circulaire economie aan de Universiteit van Amsterdam.

Bertus Tulleners Beeld -
Bertus TullenersBeeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden