Opinie

Opinie: ‘Geef mensen zelfbeschikking over het levenseinde’

Ware individuele zelfbeschikking betekent dat een individu zonder inmenging van een stervensbegeleider zijn levenseinde kan bepalen, aldus John Jansen van Galen.

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Voltooid leven is tegenwoordig het kroonjuweel van D66 en nu de ChristenUnie (CU) weer betrokken is bij de schier eindeloze kabinetsformatie zal het daarin ongetwijfeld opnieuw een rol spelen en wel als struikelblok. En dat terwijl wij feitelijk niets opschieten met het voltooid leven zoals het voormalig Tweede Kamerlid Pia Dijkstra het in een wetsontwerp heeft vastgelegd.

D66 zou moeten beseffen dat werkelijke zelfbeschikking van het individu over zijn levenseinde inhoudt dat middelen beschikbaar worden gesteld waarmee mensen een eind aan hun leven kunnen maken zonder tussenkomst van derden. Zo zou ik het zelf willen als ik de moed kan opbrengen en er is veel vraag naar, zoals het succes van de Coöperatie Laatste Wil bewijst.

Deze maand is het 30 jaar geleden dat de rechtsgeleerde Huib Drion in een opiniestuk het idee van zijn pil lanceerde. Ik bezocht hem in zijn flat te Leiden en betuigde hem mijn instemming, maar na drie decennia zijn we geen stap dichter bij dit doel gekomen.

Op de schoorsteenmantel

Toen al hamerden critici op de vermeende gevaren: jongeren zouden zichzelf in een sombere bui lichtvaardig kunnen doden. Maar Drion, toen zelf 74, stelde een leeftijdsgrens voor van 75 jaar (later 70 jaar) voor de aanschaf van de pil, die in werkelijkheid uit twee pillen moest bestaan, in te nemen met een pauze voor bezinning.

Er is altijd morele paniek geweest over een golf van zelfmoorden die het gevolg zou zijn als een ‘doodspil’ beschikbaar zou komen. Maar nu naar schatting tienduizenden langs sluipwegen een dergelijke pil bemachtigden is van zo’n golf niets te bespeuren. Dat het middel op de schoorsteenmantel staat, werkt kennelijk al geruststellend.

Ook D66 wil het levenseinde echter niet vrijgeven. Volgens het wetsontwerp-Dijkstra moet je straks examen doen bij een stervensbegeleider: is uw leven echt voltooid? Maar de ware individuele zelfbeschikking betekent dat ik zonder inmenging van een huisarts of stervensbegeleider mijn levenseinde zelf kan bepalen.

Al bijna een halve eeuw praten we nu in Nederland over deze ‘medisch-ethische kwestie’. Dat lijkt ondraaglijk lang, maar is feitelijk lofwaardig: een zaak van levensbelang, waarmee diepe overtuigingen gemoeid zijn, moet niet afgeraffeld worden.

D66 en de CU zullen het er opnieuw niet over eens worden, want tegenover individuele autonomie staat bij de CU de principiële ‘beschermwaardigheid’ van het leven, waarover de overheid heeft te waken. Daarom wil zij deze zaak niet tot ‘vrije kwestie’ verklaren, waarover Kamerleden naar eigen geweten kunnen stemmen, want dan kan zij haar veto over dit ontwerp niet geldend maken. Je kunt je afvragen hoe democratisch het is anderen zo je wil op te leggen.

Scoringsdrift

De overheid wil haar regie over het levenseinde niet loslaten. Hulp bij zelfdoding is nog steeds strafbaar, maar waarom mag ik mijzelf niet doden? Onlangs is het Openbaar Ministerie onbarmhartig opgetreden tegen het verstrekken van een zelfdodingspil. In Eindhoven werd met grof geweld een autistische jongeman gearresteerd die tientallen van deze pillen aan gegadigden verstrekte. Tegen hem werd aangevoerd dat daardoor zes doden waren gevallen, wat alleen bewijst dat die pillen werkzaam zijn. Zijn voorarrest is inmiddels verlengd.

“Scoringsdrift in moralistisch perspectief,” volgens Hans van Dam, auteur van een boek over de pil van Drion. Inmiddels is ook Jos van Wijk, voorzitter van de Coöperatie Laatste Wil gearresteerd. Die vereniging strijdt voor de beschikbaarheid van zulke pillen, maar verstrekt ze naar eigen zeggen niet zelf. Tegen Van Wijk werd volgens zijn advocaat dan ook niets concreets ingebracht.

Het is onbegrijpelijk harde bestrijding van een weg die we toch op moeten. De overheid maakt zich niet medeschuldig aan moord als ze (eventueel tijdelijk) de verkoop van middelen aan bijvoorbeeld 70-plussers toelaat waarmee deze zelf een eind aan hun leven kunnen maken als ze daartoe de diepgevoelde wens hebben.

Maar in het huidige Haagse moeras verzanden we ongetwijfeld in gedetailleerde discussies over de rol en bevoegdheden van stervensbegeleiders. Aan welke voorwaarden moeten zij voldoen voordat ze mij mogen ‘begeleiden’ naar een zachte dood?

D66 is ver afgedreven van zijn oorspronkelijke inspiratie: de autonomie van de mens.


John Jansen van Galen is journalist en publicist.

 Beeld ANP
John Jansen van Galen is journalist en publicist.Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden