Onderwijscrisis

Opinie: ‘Geef de leraar zijn autonomie terug!’

Het nieuwe onderwijsakkoord lijkt mooi, maar gaat volgens leraar Duits Erik Kuit voorbij aan de kern van het probleem. Leerkrachten zijn lamgeslagen door vernieuwingen en regels die hen van bovenaf zijn opgelegd. Om het vak aantrekkelijk te maken moeten ze weer zelf aan het roer komen te staan.

Erik Kuit
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Klassen die zonder leraar zitten en naar huis gestuurd worden. Vakken waarvoor geen leraar meer te vinden is. Onlangs tekenden de minister van Onderwijs Dennis Wiersma, de vakbonden, de PO- en de VO-raad het nieuwe onderwijsakkoord. Hierin werd vastgelegd dat de structurele, extra investering van 1,5 miljard euro gebruikt wordt om de salariskloof tussen primair onderwijs en voortgezet onderwijs te dichten en de werkdruk in het voortgezet onderwijs aan te pakken.

Bovendien wil Wiersma, net als de onderwijsinspectie, het accent weer leggen op de basis van het onderwijs. De scholen moeten aangespoord worden om de focus op basisvaardigheden te leggen: taal en rekenen! Terecht wijst Roel Meijvis in Het Parool van 21 mei erop dat het leggen van de focus op de basisvaardigheden een te eenzijdige aanpak is. Essentiële waarden zoals burgerschap en algemene vorming dreigen met het masterplan van Wiersma in een bijzin terecht te komen. Met alleen extra geld en een ‘andere focus’ is de crisis binnen het onderwijs niet opgelost.

Falend beleid

Naast het tekort aan leraren blijkt uit het Pisa-onderzoek van 2018 dat de leesvaardigheid van Nederlandse 15-jarigen de afgelopen jaren sterk is gedaald. Kortom, de gevolgen van twintig jaar falend onderwijsbeleid worden nu helaas pijnlijk duidelijk.

De grote onderwijsvernieuwingen – zoals basisvorming, tweede fase, Weer samen naar school – zijn top-down, zonder voldoende draagvlak bij leraren doorgevoerd.

De Commissie Dijsselbloem constateerde tijdens het parlementair onderzoek in 2008 al dat voor de doorgevoerde onderwijsvernieuwingen een wetenschappelijke onderbouwing grotendeels ontbrak.

De huidige onderwijscrisis is dan ook voor de meeste leraren op de werkvloer geen verrassing. Het is een gevolg van een neerwaartse spiraal van de afgelopen twintig jaar. De leraren werden weinig tot niet betrokken bij de besluitvorming van deze ingrijpende hervormingen. De leraar was in de afgelopen twintig jaar een roepende in de woestijn. Het illustreert de kloof tussen politiek en praktijk. De goed bedoelde onderwijsvernieuwingen van politici en beleidsmakers hadden meer weg van een Babylonische spraakverwarring.

Kloof werkgever en leraar

Deze spraakverwarring zien we niet alleen op landelijk niveau, maar ook op schoolniveau. De taal van de bestuurders wijkt af van de taal van de werkvloer. De kloof tussen werkgever en leraar lijkt niet kleiner te worden. Het vertrouwen van Wiersma in de bestuurders, de PO-en VO-raad en de onderwijskoepels is te waarderen, maar is naïef.

Met de invoering van de lumpsumfinanciering in 1995 hebben de scholen extra vrijheid gekregen om zelf keuzes te maken, maar dit heeft ook een andere kant. Met de lumpsum is er een marktwerking tussen scholen op gang gekomen: scholen moeten met elkaar concurreren om leerlingen binnen te halen om zo te overleven.

Buiten de school ontstaat hiermee een nieuwe economie van commerciële partijen: uitzendbureaus voor werving van leraren, onderwijsadviesbureaus, veelal met marktconforme salarissen en uiteenlopende belangen. Uit onderzoek van enkele jaren geleden van het Sociaal Plan Bureau bleek dat de extra investeringen in het onderwijs niet in de klas bij de leraren terecht gekomen zijn.

Het aantal fte aan leraren steeg met 6 procent, terwijl het aantal leerlingen per klas met 12 procent steeg, in de periode van 2002-2015. Het extra geld is destijds ook niet aan klassenverkleining uitgegeven. Het aantal leerlingen per klas is alleen maar toegenomen.

Geen kritische evaluatie lumpsum

Elk schoolbestuur krijgt de vrijheid om het geld naar eigen inzicht uit te geven. Een kritische evaluatie van de lumpsumfinanciering heeft nooit plaatsgevonden.

Wiersma denkt het probleem van de werkdruk op te lossen door meer te investeren in het personeelsbeleid van de verschillende onderwijskoepels. De inzet van de minister om dit bij de onderwijsbestuurders neer te leggen is nobel, maar zal in de praktijk niet het juiste resultaat opleveren.

Als je namelijk de percentages van burn-outklachten van de afgelopen vijf jaar bekijkt, zie je dat het probleem alleen maar is toegenomen. Uit een onderzoek van TNO van 2019 blijkt dat het percentage leraren met burn-out op 27,4 procent ligt. Voor jonge leraren is dat de reden nummer één om het onderwijs binnen vijf jaar de rug toe te keren. De verhoogde werkdruk staat al vele jaren op de agenda van de cao-onderhandelingen, maar heeft tot nu toe niet tot verandering geleid. Sterker nog, deze neemt alleen maar toe en het wordt tijd dat er structurele, landelijke maatregelen genomen worden om deze te verminderen.

Hier zou alle aandacht eerst naar uit moeten gaan. Dit kan alleen met bindende, landelijke afspraken over werkdrukvermindering via de cao en niet door de leraren terug te sturen naar de bestuurskamer en afhankelijk te maken van de welwillendheid van de individuele werkgever. Zorg er weer voor dat het aantrekkelijk wordt om in het onderwijs te werken.

Dit betekent ook: geef de leraren hun professionele vrijheid terug! In plaats van onderwijsvernieuwingen top-down door te voeren, zouden leraren hun autonomie terug moeten krijgen om hun doelen te bereiken. Dit kan alleen als je de leraar als autonome professional inzet, in plaats van als uitvoerder. Zorg voor betere, secundaire arbeidsvoorwaarden voor leraren, waarop in de afgelopen jaren stelselmatig bezuinigd is. Zorg ervoor dat schoolleiders leraren faciliteren in plaats van extra taken te creëren. Minder vergadermomenten, minder bureaucratische taken. Kortom, geef het onderwijs terug aan de leraren. Pas dan kunnen zij zich concentreren op hun kerntaak: het geven van kwalitatief goed onderwijs!

Drs. Erik Kuit, leraar Duits  Beeld
Drs. Erik Kuit, leraar Duits
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden