Opinie

Opinie: ‘Gedrag is besmettelijker dan het coronavirus’

Voetbal is emotie. Toch moeten we ons ook tijdens het EK niet laten verleiden tot het breken van de coronaregels, stellen Bas van den Putte en Julia van Weert.

Wie denkt er aan corona als Nederland scoort?  Beeld Getty Images
Wie denkt er aan corona als Nederland scoort?Beeld Getty Images

De vrijheid hangt in de lucht. We kunnen de coronavrije maatschappij in de verte al ruiken. Stap 3 van de versoepelingen is afgelopen weekend vervroegd genomen. En terecht, want de cijfers blijven dalen. Dat premier Mark Rutte zei dat het een spannende stap is, zijn veel mensen alweer vergeten. Mensen horen en onthouden vooral wat ze willen horen. Velen zijn vast ruimhartig aan het oefenen met stap 4, 5 en 6. En dat is begrijpelijk, want we hebben allemaal genoeg van corona. We willen zo snel mogelijk ons oude leven terug.

Maar niet alles wat je wilt, is ook verstandig. In ons hoofd woedt regelmatig een klassieke strijd tussen kortetermijnvoordelen en langetermijnnadelen, en vaak winnen dan de snelle voordelen. Ongezond of onveilig gedrag voelt op korte termijn meestal veel leuker en aantrekkelijker, en kortetermijnbeslissingen worden dikwijls intuïtief en op basis van emoties genomen. Daarom drinken we soms een glaasje meer dan dat ene glaasje dat de Gezondheidsraad adviseert, eten we toch die zak chips, houden we geen 1,5 meter afstand, of spreken we af met meer mensen dan de maximaal vier die Stap 3 voorschrijft.

De consequenties in de vorm van spijt komen later, maar velen zijn er heel goed in om daar even niet aan te denken. ‘Onrealistisch optimisme’ is de menselijke neiging om het risico op negatieve gebeurtenissen te onderschatten: mij zal dat allemaal niet gebeuren.

Zwaan-kleef-aan

Dat binnenkort vrijwel alles weer mag, is in de huiskamers mentaal al ingeboekt. En waarom eigenlijk zo lang wachten? Om ons heen zien we dat anderen het ook niet zo nauw nemen met de basisregels. Leuk maar onveilig gedrag is momenteel een stuk besmettelijker dan het virus, zwaan-kleef-aan zien we overal, en de druk om sneller meer mogelijk te maken wordt opgevoerd. Een actueel voorbeeld is het plaatsen van grote schermen op terrassen om het EK voetbal te kijken, een begrijpelijke vurige wens van de horeca, in Amsterdam ondersteund door burgemeester Femke Halsema. Minister Ferd Grapperhaus, eerst geheel tegen, liet weten dit half juni opnieuw te willen bekijken.

Echter, velen zullen tijdens het EK nog niet volledig zijn gevaccineerd. Het is een illusie te denken dat dan grote groepen veilig bij elkaar kunnen komen. Hoewel de Oranjekoorts nog op gang moet komen, zal die zeker losbarsten als Nederland de groepsfase overleeft. Wie gelooft dat er dan op een terras met groot tv-scherm hoogstens 50 mensen komen die allemaal netjes op 1,5 meter afstand van elkaar aan een tafel blijven zitten met maximaal 4 personen? Welke voetbalfan denkt aan corona als Nederland scoort? Belangrijker nog, een van de lessen van het afgelopen jaar is dat elke versoepeling een mentale kettingreactie in gang zet waarbij mensen in eigen interpretaties de mogelijkheden naar zichzelf toerekenen. “Als het kabinet vindt dat voetbal kijken op een terras veilig kan, dan kan ik ook wel met al mijn vrienden en buren samen in de tuin kijken. En ja, dan kan ik ook wel iedereen uitnodigen voor mijn verjaardag.”

Zo’n kettingreactie wordt het gemakkelijkste voorkomen met eenduidig beleid. Immers, hoe eenduidiger het beleid, hoe gemakkelijker uit te leggen en hoe beter het zal worden opgevolgd. De regeringsboodschap tot nu toe is dat de basismaatregelen pas kunnen worden losgelaten als iedereen die dat wil,, is gevaccineerd. Consistent beleid zou zijn hier aan vast te houden. Maar voetbal is emotie en het EK is een kortetermijnverleiding.

Stap 4 naar voren

Vanuit gedragsperspectief is het niet verstandig om uitzonderingen te maken waarmee de mentale kettingreactie in gang wordt gezet. Wat wel verstandig is, is alternatieven aantrekkelijker te maken en het ongewenste onaantrekkelijker. Wees consistent, maar ook realistisch. Het zou mooi zijn als stap 4, waarbij acht personen thuis mogen worden ontvangen, naar voren kan worden gehaald voor aanvang van de volgende ronde van het EK. Ondersteund door een campagne ‘juich coronavrij’ kunnen we niet alleen samen met familie en vrienden voetbal kijken maar tegelijk samen corona onder controle houden.

Nog veel belangrijker is het om nu echt het langetermijnbeleid te kaderen. Het EK voetbal is niet ons grootste probleem. Hoe zien onze mentale Deltawerken eruit tegen heropleving van het coronavirus door varianten en andere toekomstige dreigingen? Hoe maken we Nederland weerbaar tegen de tegenslagen die ongetwijfeld gaan komen, al weten we nog niet welke precies? Hoe motiveren we iedereen om indien nodig weer een stap terug te doen?

Vanuit verschillende hoeken zijn pleidooien gehouden om ons hierop voor te bereiden, zoals van de Corona Gedragsunit van het RIVM en enkele leden van het Red Team. Wij ondersteunen dit van harte. Een goed beleid kijkt niet alleen naar wat op korte termijn kan, maar ook naar wat op lange termijn nodig is.

Bas van den Putte is hoogleraar Gezondheidscommunicatie aan de Universiteit van Amsterdam. Beeld
Bas van den Putte is hoogleraar Gezondheidscommunicatie aan de Universiteit van Amsterdam.
Julia van Weert is hoogleraar Gezondheidscommunicatie aan de Universiteit van Amsterdam. Beeld
Julia van Weert is hoogleraar Gezondheidscommunicatie aan de Universiteit van Amsterdam.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden