Opinie

Opinie: ‘ Er werd in de campagnes veel gepraat, maar weinig gezegd’

De afgelopen verkiezingscampagne is het weinig over de inhoud gegaan, schrijft Simon van Teutem. Hij houdt politici, media én zichzelf een kritische spiegel voor.

Mark Rutte (VVD) tijdens de opnames van een speciale uitzending van het Jeugdjournaal.  Beeld ANP
Mark Rutte (VVD) tijdens de opnames van een speciale uitzending van het Jeugdjournaal.Beeld ANP

De Tweede Kamerverkiezingen moesten gaan over botsende ideeën, botsende wereldbeelden. De media en de massa zouden samen de slingers ophangen op het feest van de democratie. De macht controleren. De verstoorde verhoudingen tussen staat en burger onder de loep nemen. De balans opmaken na tien jaar Mark Rutte (VVD).

Als we terugblikken is dat niet gelukt. Er werd in de campagnes en in de media veel gepraat, maar weinig gezegd. Aan de lopende band ging het over politiek als hobby – met spindoctors, gamechangers en running mates –, niet als ideeënstrijd. Waarom ging het zoveel over het spel, in plaats van de knikkers?

Misschien komt dat omdat onze premier die strijd op briljante wijze uit de weg ging. Toeslagenterriër Omtzigt daagde Rutte uit voor een debat, maar werd straal genegeerd, net als oproepen om het tegen lijsttrekkers Kaag en Ploumen op te nemen. In plaats daarvan zagen we drie één-op-ééndebatten tussen Rutte en Wilders bij de NPO. Zo lijkt de premier het redelijke alternatief, in een tweestrijd met iemand die al tien jaar met niemand kan samenwerken. Briljant! In grotere debatten met andere lijsttrekkers sloeg Rutte een vriendelijke, genuanceerde toon aan, om zo ver boven het moddergooien uit te stijgen. Briljant! Zelfs op de dag van de verkiezingen zei premier Rutte in een televisiespotje niet ‘stem op mij’, maar ‘ga stemmen’. Een echte burgervader. Briljant.

Was hij maar briljant genoeg om iets te doen voor de ruim 15.000 nieuwe dakloze mensen die hun huis verloren onder zijn bewind. 15.000 mensen. Daar kun je zeven jaar lang elke dag een talkshowtafel mee vullen. Die 15.000 mensen, werden 0 keer genoemd in de 99 kantjes van het verkiezingsprogramma van de VVD. Staat het er niet? Dan bestaat het niet. Briljant.

Was hij maar briljant genoeg om in te zien dat de impotente asfaltspuiterij van VVD-minister Van Nieuwenhuizen het file­probleem niet oplost, maar juist in een vicieuze cirkel trekt.

Was hij maar briljant genoeg om in te zien dat er werkelijk niets liberaals is aan zijn jubelton die ouders belastingvrij mogen schenken voor het huis van hun kinderen, waarmee de overheid kansenongelijkheid op de woningmarkt de facto subsidieert met maar liefst 190 miljoen euro per jaar.

Klikjeskapitalisme

Maar het is veel te makkelijk om de schuld louter bij politici te leggen. Ook in de media ging het te weinig over het herstel van de verhoudingen tussen burger en staat na het toeslagenschandaal, amper over daklozen, of over vragen onder de oppervlakte. We bleven plakken aan die oppervlakte, als kauwgom aan een schoolbank.

Neem talkshow Op1 bij een lijsttrekkersdebat van het CDA vorige zomer. Pieter Omtzigt en Hugo de Jonge werd gevraagd: Johan Derksen of Akwasi? Vertel eens, in welk kamp zit u eigenlijk? Diepgang haalden we zelden. Waarom zouden we diepgang willen? Veel ­liever dat loopgravendebat waarin twee topjes van de ijsberg botsen, maar de veronderstellingen waarop die toppen leunen in dichte nevelen gehuld blijven, als ze niet al lang geleden gesmolten zijn.

Nee, niet alleen de premier en zijn collega’s, ook de media zijn schuldig. Zij zijn slaafs aan klikjeskapitalisme. Dat is de dictatuur van het meetbare. Redacties houden nauwkeurig bij wat aangeklikt, bekeken en gedeeld wordt. Bereik is de heilige graal. Het beste ingrediënt voor bereik is polarisatie. Daarom ging het haast wekelijks over het nieuwste schandaal bij Forum voor Democratie, en wezen onderzoekers van Stuk Rood Vlees uit dat lijsttrekker Baudet disproportioneel veel media-aandacht naar zich toe wist te trekken. Veel minder ging het over extra asfalt versus beter openbaar vervoer, ongelijke kansen op de woningmarkt, of de stip op de horizon voor Nederland in de EU. Daar klikt geen hond op. Over daklozen ging het al helemaal niet, waar gaan zij op klikken? Hun aansteker?

Maar het is ook te makkelijk om alles af te schuiven op politici en media. Want hoe voerde jij je gesprekken? Op school, aan de keukentafel en op verjaardagen gaat het vaak niet anders dan in talkshows. Zodra we een standpunt hebben ingenomen, verdedigen we dat zoals Geert Wilders zijn Kamergenoot Dion Graus verdedigt. Volharding is een verdienste, intrekken is gezichtsverlies. Hoe vaak zei jij: ‘Ik weet daar te weinig over om er een sterke mening over te vormen.’ Hoe vaak gaf jij toe: ‘Ik zat fout, je hebt me van gedachten doen veranderen.’

Rolluiken

We kunnen met ons vingertje wijzen naar ­Rutte of Op1, maar ook de trotse rolluiken van de kiezers stonden vaak een echte ideeënstrijd in de weg.

Ik wil niet samen sterker verder, ik wil niet nu doorpakken, en laat die eerlijke toekomst met nieuw leiderschap ook maar zitten. Ik wil al helemaal niet Nederland terug. Ik verzet me tegen lege oneliners van politici die fungeren als trekpop van campagneteams en reclamebureaus. Ik verzet me tegen media die hun bereik boven hun journalistieke waarden plaatsen. Ik verzet me tegen mijn eigen ego, dat me dwingt om meningen langs elkaar te laten vliegen, in plaats van elkaar aan te raken.

Ik verzet me vóór een betere ideeënstrijd. En mijn ideeën hoeven niet te winnen, maar die strijd, die moeten we koesteren. Want dit was simpelweg niet voldoende.

Simon van Teutem is politiek commentator en student filosofie, politicologie en economie aan de Universiteit van Oxford. Beeld
Simon van Teutem is politiek commentator en student filosofie, politicologie en economie aan de Universiteit van Oxford.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden