Opinie

Opinie: ‘Dit is hét moment om door te pakken met de energietransitie’

Door 1 miljoen warmtepompen te installeren, kunnen we ruim 1 miljard kubieke meter aardgas besparen, aldus Frits Verhoef. Beeld Hollandse Hoogte / Werry Crone
Door 1 miljoen warmtepompen te installeren, kunnen we ruim 1 miljard kubieke meter aardgas besparen, aldus Frits Verhoef.Beeld Hollandse Hoogte / Werry Crone

De oorlog in Oekraïne heeft de energietransitie in een klap op de kaart gezet. Nu is het zaak door te pakken, bepleit Frits Verhoef. Maar dan moeten politici niet bang zijn impopulaire maatregelen te nemen.

Frits Verhoef

Wat Al Gore, Greta Thunberg, talloze VN-rapporten en al die natuurrampen niet is gelukt, heeft Vladimir Poetin binnen een dag voor elkaar gekregen: de energietransitie staat op de kaart. Hoe verschrikkelijk de aanleiding ook is, dit biedt ons een kans om in recordtijd onafhankelijk te worden van Russisch gas, de CO₂-uitstoot te verminderen én de gevolgen van exploderende energierekeningen te verzachten.

We weten al heel lang dat we van het gas af moeten. We weten ook dat een (hybride) warmtepomp daarvoor in veel gevallen een goede oplossing is. Alleen al door 1 miljoen warmtepompen te installeren, kunnen we in Nederland ruim 1 miljard kubieke meter aardgas besparen. Maar er worden nog onvoldoende warmtepompen geproduceerd en er zijn niet voldoende mensen om ze te installeren.

Om het Russische gasmonopolie te doorbreken, overweegt president Biden nu om Amerikaanse bedrijven te verplichten warmtepompen te produceren voor de Europese markt. Een stap die wij in Europa zelf hadden moeten zetten.

Strijdplan voor oorlogseconomie

De oorlog in Oekraïne maakt de urgentie duidelijk en een aanpak met militaire discipline noodzakelijk. Die aanpak was al nodig vóór de Russische inval, maar een oorlogseconomie vraagt om een strijdplan. Ik doe alvast een eerste aanzet voor een plan waarmee een selecte groep mensen uit het bedrijfsleven, de overheid en betrokken burgers al op 1 mei kan starten en waardoor we in de winter van 2022 het gasverbruik in de bestaande woningbouw met tientallen procenten kunnen reduceren.

Om te beginnen moeten het bedrijfsleven, de overheid en betrokken burgers kennis en hardware direct en transparant met elkaar delen. Doen we dat niet, dan lopen we net als bij de verdeling van de coronavaccins achter de feiten aan.

De volgende stap is om bijvoorbeeld onder leiding van het leger – logistieke kennis is in dit traject onontbeerlijk – het eerste en grootste deel van de beschikbare warmtepompen te verdelen onder de half miljoen huishoudens die in Nederland in energiearmoede leven.

75 procent van deze groep – 400.000 huishoudens – woont in een woning van een woningcorporatie. Dat betekent dat 1 op de 6 huurders van een woningcorporatie in energiearmoede leeft. We moeten deze corporaties daarom ondersteunen bij het installeren van warmtepompen.

Sociale dienstplicht

Zonder eerlijke verdeling gaat de beschikbare capaciteit niet naar de mensen met de grootste behoefte. Woningen met een groot energieverbruik per vierkante meter moeten eerst verplicht worden geïsoleerd voordat ze in aanmerking kunnen komen voor een warmtepomp.

De installatie van de warmtepompen zal vervolgens op uniforme wijze geregeld moeten worden met behulp van bestaande, gedigitaliseerde processen. Een groot deel van het installatiewerk van een warmtepomp hoeft niet door een goed opgeleide monteur uitgevoerd te worden, dat kan prima door mensen in opleiding worden uitgevoerd.

Desondanks zullen we het met deze groep nog steeds niet redden. Om het tekort aan arbeidskrachten op te lossen, moeten we daarom versneld gebruikmaken van de 1 miljoen mensen die nu nog aan de zijlijn staan. Of zelfs out of the box denken en een sociale dienstplicht invoeren. Er is genoeg arbeidspotentieel.

Daarna is het tijd voor de meer technische details en het weghalen van de politieke restricties die ons nu tegenhouden. Zo moeten de geluidsnormen tijdelijk, voor twee jaar, versoepeld worden, zodat we nu al snelheid kunnen maken. Ook moeten alle warmtepompen de mogelijkheid krijgen om op afstand bestuurd te worden of te kunnen werken met flexibele tarifering, zodat het elektriciteitsnetwerk niet (nog meer) wordt overbelast.

En last but not least moeten de universele subsidies aan eindgebruikers worden afgeschaft. Beschikbare subsidies worden gebruikt om de bestaande maakindustrie te helpen opschalen, om opleidingsinstituten of -bedrijven te helpen en ter bestrijding van energiearmoede.

Extra klap aan Poetin

Ik denk dat het niet lastig zal zijn om de juiste bedrijven en burgers te vinden die samen met mij aan dit strijdplan willen werken. De politiek daarentegen is een ander verhaal. Vind maar eens een politicus die niet bang is om impopulaire maatregelen te nemen die ervoor zorgen dat we het beschikbare gas nuttig inzetten.

Ja, Nederland moet – al dan niet tijdelijk – af van het eten van aardbeien in de winter, elke week een verse bos bloemen op tafel en een kop koffie drinken onder terrasverwarming. Maar als dat ervoor kan zorgen dat we energie-onafhankelijk worden, een extra klap aan Poetin kunnen uitdelen en de energietransitie eindelijk kunnen versnellen, is dat wel het minste wat we kunnen doen.

Dus, beste politicus, mocht je bang zijn voor de reactie van je achterban en last krijgen van je ego, bedenk dan: Churchill verloor na de oorlog de verkiezingen. Desondanks kent iedereen Churchill en niemand zijn opvolger. De geschiedenis beloont op basis van lef, moed en leiderschap. Wie durft?

Frits Verhoef is mede-oprichter  Econic, mede-initiatiefnemer van Follow This en auteur van ‘Lef en Moed, voor een klimaat van hoop en aanpakken’. Beeld Marc Roos
Frits Verhoef is mede-oprichter Econic, mede-initiatiefnemer van Follow This en auteur van ‘Lef en Moed, voor een klimaat van hoop en aanpakken’.Beeld Marc Roos

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden