Opinie

Opinie: ‘Discriminerend beleid toelaten? Dat kan alleen in een samenleving waarin discriminatie al genormaliseerd is’

Alleen Oekraïners toelaten in de vluchtelingenopvang? Een absurd en bovendien discriminerend idee, zeggen Mohammed Badran en Sandrine Lafay. ‘Wat is het verhaal dat we als samenleving uitdragen? En welke rol speel jij hierin?’

Mohammed Badran en Sandrine Lafay
Een opvanghub in de Jaarbeurs Utrecht, waar Oekraïense vluchtelingen zijn opgevangen.  Beeld ANP
Een opvanghub in de Jaarbeurs Utrecht, waar Oekraïense vluchtelingen zijn opgevangen.Beeld ANP

Op 15 juli beëindigde het Rode Kruis de samenwerking met de gemeente Amsterdam bij het Humanitair Servicepunt op Amsterdam Centraal nadat de gemeente had besloten vluchtelingen uit Oekraïne zonder Oekraïens paspoort hier te weigeren. “Wij vinden dat alle vluchtelingen eenzelfde welkom en humane opvang moeten krijgen, ongeacht hun paspoort,” meldde de hulporganisatie in een statement. Een sterk besluit, dat laat zien dat je als individu of organisatie kunt vasthouden aan de gelijkheidsbeginselen in de grondwet, ook als instituties een andere keuze maken.

Tegelijkertijd kondigde het kabinet aan tegemoet te willen komen aan de wens van sommige gemeenten om wel opvangcapaciteit vrij te maken voor Oekraïense vluchtelingen, maar niet voor vluchtelingen met een andere nationaliteit.

VluchtelingenWerk noemt dit terecht een absurd idee. Een besluit dat ongelijke behandeling op basis van nationaliteit toestaat, is een directe schending van artikel 1 van de Grondwet. Inmiddels heeft ook het College voor de Rechten van de Mens beoordeeld dat gemeenten die alleen Oekraïners willen opvangen en geen andere vluchtelingen, zich schuldig maken aan discriminatie. Hoe kan het dat een beslissing die zo duidelijk discriminerend is, toch voorgesteld kan worden?

Dat dit gepresenteerd wordt als ‘praktische oplossing’ om de opvang van mensen op de vlucht te verbeteren, zegt iets over ons als samenleving. De beleidskeuze om een discriminerend opvangbeleid toe te staan, kan alleen gemaakt worden in een samenleving waar discriminatie al genormaliseerd is. En als samenleving ondernemen wij nauwelijks concrete acties om dit narratief tegen te spreken: binnen gemeenten, bedrijven of op straat.

Ongelijke behandeling

Is het echt zo absurd dat dit idee voorgesteld wordt, als we kijken naar de afgelopen paar maanden? Op het moment dat de oorlog in Oekraïne uitbrak, zagen we een enorme daadkracht vanuit Europese overheden om mensen op de vlucht op te vangen en te ondersteunen. Dit gaf hoop en tegelijkertijd een bittere nasmaak omdat de voorbeelden van ongelijke behandeling zich blijven opstapelen.

Mensen met een niet-Oekraïense nationaliteit die bij het instappen van de trein geweigerd werden. Europese landen die aan de ene grens Oekraïense mensen verwelkomen en aan de andere grens muren met prikkeldraad optrekken om mensen op de vlucht uit andere landen tegen te houden. Mensen die massaal naar de Oekraïense grens reden om mensen op te halen en naar Nederland te brengen, terwijl anderen nog elke dag hun leven riskeren om via de Middellandse Zee Griekenland te bereiken en degenen die levens redden op diezelfde zee aangeklaagd worden voor mensensmokkel.

Ook in Nederland komen deze voorbeelden voor, zoals een student uit Nigeria die met een Oekraïens studentenvisum naar Nederland vluchtte en in de opvang te horen kreeg dat hij zijn spullen moest pakken omdat ‘deze opvang alleen voor Oekraïners is’. Werkgevers, die normaal gesproken veel obstakels zien bij het onboarden van vluchtelingen zoals taalniveau, verschillen in werkcultuur of de erkenning van buitenlandse diploma’s, deden nu zelf de oproep: ‘Ik wil graag banen aanbieden. Maar alleen aan Oekraïners.’

Discriminatie van vluchtelingen met een niet-Oekraïense nationaliteit kwam de afgelopen maanden pijnlijk aan het licht maar leidde niet of nauwelijks tot grote verontwaardiging. Zo ontstaat een narratief, waarin stapje voor stapje het idee van ongelijke behandeling genormaliseerd en zelfs als praktische tool gepresenteerd wordt. Dit dominante narratief schept de indruk dat er draagvlak zou zijn voor een discriminerend beleid en maakt dat gemeenten hierom durven te vragen. Aan het racisme dat hieraan ten grondslag ligt, wordt totaal voorbijgegaan.

Absurd idee

Gezien de ervaringen uit het verleden kunnen we er klaarblijkelijk niet van uitgaan dat bestaande instituties onze grondrechten waarborgen. Mensen vroegen hoe de toeslagenaffaire kon gebeuren. Het is niet zo’n absurd idee als we weten dat instituties in staat zijn systemen te creëren die leiden tot ongelijkheid en discriminatie. De enige manier om dit niet te laten gebeuren, is door ons af te zetten tegen elke vorm van discriminatie, ongeacht de rechtvaardiging die instituties hiervoor geven.

Het mooie aan een narratief is dat het veranderlijk is en iedereen hier verantwoordelijkheid voor draagt. Wat is het verhaal dat we als samenleving uitdragen? En welke rol speel jij hierin? Durf jij kritisch te kijken naar hoe je mogelijk bijdraagt aan het dominante verhaal, bewust of onbewust?

We willen je oproepen om die verantwoordelijkheid te nemen, vanuit jouw functie, maar vooral vanuit jouw mens-zijn. Spreek je uit tegen discriminerend beleid, zeker als jouw gemeente gebruik zou willen maken van de optie om alleen Oekraïense vluchtelingen op te vangen.

Laten we er samen voor zorgen dat het narratief verschuift. Zodat we een samenleving zijn waarin het legaliseren van discriminatie inderdaad een absurd idee is.

Meteen wat doen? Check de acties van DeGoedeZaak.

Mohammed Badran is sociaal ontwerper en adviseur bij OpenEmbassy. Beeld -
Mohammed Badran is sociaal ontwerper en adviseur bij OpenEmbassy.Beeld -
Sandrine Lafay werkt bij OpenEmbassy als platformmanager van het Platform Nieuwkomers & Werk. Beeld -
Sandrine Lafay werkt bij OpenEmbassy als platformmanager van het Platform Nieuwkomers & Werk.Beeld -

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden