Opinie

Opinie: ‘De vergoeding van anticonceptie wordt al vijftig jaar lang gebruikt als politieke speelbal’

Nederland is allang geen voorloper meer op het gebied van gendergelijkheid, stellen juristen Linde Bryk en Femke Zeven. ‘Maak het zelfbeschikkingsrecht en hoe dit in de praktijk wordt ingevuld niet meer afhankelijk van de politieke kleur van een kabinet.’

Linde Bryk en Femke Zeven
Demonstranten bij de rechtbank voor aanvang van een bodemprocedure van onder meer vrouwenrechtenorganisatie Bureau Clara Wichmann tegen de staat. Beeld ANP /  ANP
Demonstranten bij de rechtbank voor aanvang van een bodemprocedure van onder meer vrouwenrechtenorganisatie Bureau Clara Wichmann tegen de staat.Beeld ANP / ANP

Frankrijk voert de gratis morning-afterpil in, af te halen bij de apotheek. Het is opnieuw een stap die laat zien dat de Fransen het recht op zelfbeschikking serieus nemen. Eerder dit jaar werd al bekend dat in Frankrijk anticonceptie voor vrouwen (wij bedoelen: iedereen met een baarmoeder) tussen 18 en 25 jaar gratis wordt, nu zijn er plannen om dit uit te breiden.

Daarentegen is in Nederland de afgelopen decennia met de vergoeding van anticonceptie gepingpongd: uit het basispakket, in het basispakket en sinds 2021 er weer uit. Vergoeding is afhankelijk gemaakt van de politiek in plaats van het te zien als het effectief maken van het zelfbeschikkingsrecht. Hierdoor dragen vrouwen in Nederland nog altijd onevenredig de verantwoordelijkheid én de kosten voor het voorkomen van een ongewenste zwangerschap.

Gendergelijkheid

Nederland is allang geen voorloper meer: van verschillende kanten wordt Nederland ingehaald op het gebied van gendergelijkheid. Zo is ook in Ierland anticonceptie voor vrouwen tussen de 17 en 25 jaar gratis. In Schotland zijn menstruatieproducten gratis af te halen, in Spanje wordt waarschijnlijk een menstruatieverlof geïntroduceerd en Frankrijk overweegt abortus op te nemen in de grondwet.

Tegelijkertijd is waarborging van het zelfbeschikkingsrecht meer dan ooit van belang, gelet op een groeiende antiabortuslobby in Europa. Deze is onder meer aangewakkerd door conservatieve stromingen in de Verenigde Staten met als meest recente voorbeeld de uitspraak van het Hooggerechtshof in de Verenigde Staten in Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization, dat het recht op abortus aantast. De opkomst van radicaal-rechts in Europa, zie de recent gekozen Giorgia Meloni in Italië en de aanscherping van de abortuswet in Hongarije en Polen, betekent dat op het vlak van vrouwenrechten alertheid geboden is.

In Nederland heeft het kabinet zich in het regeerakkoord gecommitteerd aan een bredere invulling van gendergelijkheid. Een voor de hand liggende stap op dit vlak is het gratis beschikbaar maken van anticonceptie. Een stap waar onze volksvertegenwoordiging ook op aanstuurt, zo blijkt uit meerdere moties voor vergoeding van anticonceptie die in 2021 door de Tweede Kamer zijn aangenomen. Echter, het regeerakkoord luidt vooralsnog anders: anticonceptie wordt alleen gratis voor kwetsbare groepen (wat al zo was). Opnieuw een richting die geen recht doet aan het zelfbeschikkingsrecht.

Discriminerend

Al sinds de acties van de dolle mina’s in 1972 is de vergoeding van anticonceptie dus ingezet als politieke speelbal. Conclusie: dit fundamentele recht is bij de politiek niet in goede handen. Daarom stapte Bureau Clara Wichmann, samen met andere vrouwenorganisaties en ruim 7300 mede-eisers naar de rechter. De rechtbank heeft eind 2021 het belangrijkste argument terzijde geschoven. Zij ging voorbij aan het vraagstuk rond discriminatie en fundamentele reproductieve rechten. Daarom is Bureau Clara Wichmann in hoger beroep gegaan en eind dit jaar volgt hopelijk een reactie van de staat.

De cijfers liegen er tenslotte niet om. Seks heb je met z’n tweeën, maar 55 procent van de jongens gebruikt geen condoom tijdens een onenightstand omdat ze ervan uitgaan dat de partner anticonceptie gebruikt. En in 96 procent van de gevallen dragen vrouwen dan ook de kosten voor anticonceptie. Dit is discriminerend, want de hele maatschappij heeft er baat bij als anticonceptie wordt gebruikt als er geen kinderwens is.

De introductie van de pil in de jaren 60 gaf een boost aan de emancipatie van vrouwen: door gezinsplanning en het voorkomen van ongewenste zwangerschappen konden meer vrouwen onderwijs volgen, aan het werk en een financieel zelfstandig bestaan opbouwen. Een groter scala aan arbeidsmarktperspectieven dat dan bereikbaar is voor vrouwen draagt bij aan de Nederlandse economische groei en ontwikkeling. Toch betaalt de vrouw nog altijd de rekening.

‘Nederland kan dit ook’

Maak het zelfbeschikkingsrecht en hoe dit in de praktijk wordt ingevuld niet meer afhankelijk van de politieke kleur van een kabinet. Sta geen indirecte discriminatie meer toe, die gebaseerd is op oude denkbeelden over dat het alleen de verantwoordelijkheid zou zijn van vrouwen om zwangerschap te reguleren. Waarom kijken we niet een keer wat er gebeurt als daadwerkelijk iedereen de gelegenheid krijgt om een ongewenste zwangerschap te voorkomen? Bijvoorbeeld door het mogelijk te maken om anticonceptie en de morning-afterpil gratis af te halen bij de apotheek?

Frankrijk en andere EU-lidstaten laten nu zien dat het anders kan. Nederland kan dit ook. De politieke wil is er, zo blijkt uit de aangenomen moties. Nu de regering nog. Het is 2022, tijd voor baas in eigen buik, voor gratis anticonceptie, gratis morning-afterpillen, brede toegang tot de abortuspil en gratis menstruatieproducten.

Linde Bryk is jurist en directeur van de Amsterdam Law Clinics van de Universiteit van Amsterdam. Hiernaast is zij (onbezoldigd) strategisch juridisch adviseur in de Commissie Rechtszaken van Bureau Clara Wichmann.

Femke Zeven is jurist bij Bureau Clara Wichmann, gespecialiseerd in het staats- en bestuursrecht en migratie- en vrouwenrechten. Bij Bureau Clara Wichmann coördineert zij de strategische rechtszaken, ook is zij het eerste aanspreekpunt van rechtzoekenden.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden