Opinie

Opinie: ‘De strijd van Ellen Laan moet worden voortgezet – we hebben een revolutie van seksuele gelijkheid nodig’

Seksuoloog Ellen Laan overleed op 22 januari op 59-jarige leeftijd. Beeld Renate Beense
Seksuoloog Ellen Laan overleed op 22 januari op 59-jarige leeftijd.Beeld Renate Beense

Voor betere seks moet bestaande kennis beter worden verspreid en moet meer onderzoek worden gedaan naar seksueel plezier, zei de onlangs overleden hoogleraar seksuologie Ellen Laan. Haar strijd moet worden voortgezet, vinden Linda Duits en Maartje Laterveer.

Linda Duits en Maartje Laterveer

“Want sinds wanneer hebben we een clitoris in onze neus?” Hoogleraar Ellen Laan, die overleed op 22 januari, was naast een groot wetenschapper ook een sprankelende persoonlijkheid. Kalm en droogjes kon zij opmerken dat er weinig vrouwen zijn die klaarkomen van sperma op hun gezicht, zoals de mainstreamporno ons wil doen geloven. Ze startte een nieuw, noodzakelijk gesprek over seks dat over meer ging dan ‘het geijkte neuken en de frequentie daarvan’.

De MeToobeweging laat zien dat dit gesprek hard nodig is. Bijna vijf jaar na dato lijkt deze nog altijd weinig verder te komen dan een reeds voorspelbare cadans van beschuldigingen en verdedigingen over het grijze gebied tussen onschuldig geflirt en aanranding. We kunnen die discussie niet los zien van hardnekkige mythes over seksualiteit die de seksuele ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in stand houden.

Laan pleitte daarom voor meer aandacht voor jongens en mannen. Waar we meisjes opvoeden met de waarschuwing dat ze moeten oppassen voor enge mannen en hen zo leren dat zij verantwoordelijk zijn voor de mannelijke lust, voeden we jongens op met de boodschap dat mannen altijd zin hebben en dat een kerel geen emoties toont. Maar seks, stelde Laan, is geen trucje. Intense seks heeft niets te maken met techniek en alles met kwetsbaarheid. Volgens haar leven we in een maatschappij ‘waarin we mannen beschadigen’. Zoals Laan ooit zei: “Misbruik ontstaat soms uit onmacht. Ik denk dat veel van dat misbruik komt doordat we jongens in hun seksuele ontwikkeling heel erg in de steek laten.”

Orgasmekloof

Ongelijkheid in bed zorgt er ook voor dat veel vrouwen pijn ervaren tijdens de seks, wat betekent dat ze niet opgewonden genoeg zijn voor penetratie, maar deze toch toestaan. Laan sprak van een orgasmekloof: 90 procent van de mannen beleeft een orgasme tijdens coïtus, tegenover 30 procent van de vrouwen. Die intense focus op penis-in-vaginaseks staat het genot van heterovrouwen in de weg, want dat is niet de beste manier voor vrouwen om klaar te komen. Zoals Laan vaak opmerkte: “De vagina is een baringskanaal, goddank is dat niet heel gevoelig. Nee, om vrouwen te laten klaarkomen, moet je toch echt bij de clitoris zijn.”

Niets minder dan een tweede seksuele revolutie is er volgens Laan nodig. Zij is veel te jong gestorven, maar gelukkig heeft ze veel mensen geïnspireerd haar strijd voort te zetten. Ze was dan ook een netwerker, een groot voorstander van verbinden en samenwerken. Daar ligt de sleutel naar seksuele gelijkheid. Dat is namelijk een zaak tússen partners en daarmee ván partners.

Onprettige seks is voor niemand leuk. Niemand hoort graag dat een orgasme gefaket was of de seks met tegenzin. Gedeeld plezier is vergroot plezier, dus ook voor de heteroman. Dat begint bij anatomische kennis. Iedereen die seks heeft met een vrouw zou moeten weten hoe de clitoris eruitziet en wat zij allemaal doet. Daarnaast is communicatie cruciaal. Mensen kunnen geen gedachten lezen en de wens dat alles vanzelf gaat, staat goede seks alleen maar in de weg.

De focus op penetratie moet verschuiven naar een focus op ervaring. Daartoe is het noodzakelijk de definitie van seks te verruimen. Een handeling is volgens Laan seks als je er seksueel genot bij ervaart. Zo’n bredere definitie helpt ook bij het voorkomen van seksuele grensoverschrijding. Als je seks alleen ziet als penis-in-vagina is het immers lastig te bedenken dat iemand in de kont knijpen aanranding is.

Seks-negatief

Onze samenleving is nu seks-negatief: we worden voortdurend gewaarschuwd. Voor soa’s en ongewenste zwangerschappen, maar ook voor de gevolgen van porno en sexting. Er bestaat een risico dat mensen seks weer eng gaan vinden, een mijnenveld waar je maar beter van wegblijft. Het is daarom noodzakelijk in te zetten op welzijn, op het plezier en de gezondheid die seks kan brengen, door in navolging van Laan op een positieve en productieve manier over seks te praten.

Zo’n gesprek moet altijd geïnformeerd zijn door wetenschappelijke inzichten. Maar helaas kampen niet alleen individuen met gebrekkige kennis; ook op wetenschappelijk vlak valt er nog veel te ontdekken. Dat komt mede doordat het makkelijker is fondsen te werven om de kwalijke kanten van seks te analyseren dan om seksueel plezier te onderzoeken. Zo doen we onszelf tekort. Een samenleving vol seksueel tevreden burgers is een gelukkige samenleving. We hopen dat dit de erfenis van Ellen Laan zal zijn: dat we net zolang praten en verbinden tot iedereen die daar zin in heeft klaarkomt.

Onderzoeker en publicist Linda Duits is ­gespecialiseerd in gender en seksualiteit. Beeld
Onderzoeker en publicist Linda Duits is ­gespecialiseerd in gender en seksualiteit.
Maartje Laterveer is journalist en schrijver van onder meer ‘Vrouwen & seks’. Beeld JW Kaldenbach
Maartje Laterveer is journalist en schrijver van onder meer ‘Vrouwen & seks’.Beeld JW Kaldenbach
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden