Opinie

Opinie: ‘De gemeenteraad heeft 365 dagen om écht te luisteren en beloftes na te komen’

De Amsterdamse gemeenteraad staat in 2023 voor drie grote uitdagingen, stelt Hala Naoum Néhmé: de stadsfinanciën op orde krijgen, een goede aanpak om wapenbezit te ontmoedigen, en ervoor zorgen dat bewoners van kwetsbare wijken zich eindelijk gehoord voelen.

Het Parool
Hoe gaat de gemeenteraad burgers het gevoel geven dat ze écht gezien en gehoord worden? Beeld Gijs Kast
Hoe gaat de gemeenteraad burgers het gevoel geven dat ze écht gezien en gehoord worden?Beeld Gijs Kast

Een nieuw jaar biedt bestuurders en politici 365 nieuwe kansen om problemen en uitdagingen het hoofd te bieden. Met de intrede van 2023 zal Amsterdam een lastig jaar tegemoet zien vanuit financieel-economisch en veiligheidsperspectief, maar ook vanuit het oogpunt van burgerbetrokkenheid. Ik zie drie uitdagingen voor de stad.

De eerste is de stadsfinanciën. Deze staan er niet rooskleurig voor. Amsterdam is afgelopen jaren verslaafd geraakt aan zeer lage en soms zelfs negatieve rente. Een goede illustratie hiervan zijn de uitspraken van toenmalig wethouder van Financiën Victor Everhardt (D66) die bij de presentatie van de Voorjaarsnota in 2021 kritische vragen van journalisten over het leengedrag van Amsterdam en de oplopende stadschuld als volgt beantwoordde: “De rente staat laag. Dus dat is te doen”.

Of het nog altijd ‘te doen’ is, valt nu te betwijfelen. De rente is het afgelopen jaar fors toegenomen en dat zal voorlopig zo blijven. Rekeninghoudend met een zekere mate van vertraging (hoge rente beïnvloedt niet onmiddellijk de stadsfinanciën maar werkt vertraagd door) en de combinatie met een al hoog schuldniveau, zal een behoorlijk effect hebben op de toekomstige stadsfinanciën.

Financiële stress

Dit sombere beeld wordt bevestigd in een houdbaarheidstest die de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) onlangs heeft uitgevoerd voor gemeentes, waaronder Amsterdam. De ‘effectieve netto schuldquote’ kwam voor 2022 uit op 110 procent (het maximum is 120 procent), dat is zeer hoog te noemen. Een acceptabel schuldniveau vanuit het perspectief van houdbare overheidsfinanciën varieert tussen 60 en 90 procent.

Er is dus mogelijk al sprake van een risico op financiële stress door te hoge schulden. Dit betekent dat er in 2023 scherpe keuzes gemaakt moeten worden rondom noodzakelijke én zinnige bezuinigingen (politiek correct zal dit vermoedelijk ‘ambities bijstellen’ heten).

Gelukkig lijkt de huidige wethouder van Financiën Hester van Buren (PvdA) hier ook de noodzaak van in te zien. In een interview met Het Parool sprak ze afgelopen september over ‘de bestaanszekerheid van de gemeente die op lange termijn onder druk staat’. Dit zijn geen geringe woorden. De kunst is nu om een bezuinigingsprogramma te ontwerpen dat het bedreigde bestaansrecht juist versterkt in plaats van ondermijnt. Anders schuift de stad alsnog rekeningen indirect door naar toekomstige generaties.

Loopgravenoorlog

Een tweede uitdaging is een meerjarige en stabiele ontmoedigingsaanpak van wapenbezit. De conclusies van het schokkende rapport De achterkant van Amsterdam (2019) mogen niet vergeten worden. Het rapport heeft aangetoond dat wapens een cruciale rol spelen in de directe en indirecte criminele business. Ook op straat, met name in kwetsbare wijken, heerst er een messencultuur.

In de Amsterdamse gemeenteraad wordt al jaren een loopgravenoorlog gevoerd over de inzet van preventief fouilleren als onderdeel van een bredere ontmoedigingsaanpak. Dat is op z’n zachtst gezegd vreemd. Immers, in de buurten waar preventief fouilleren in 2021 plaatsvond (en waarbij 100 wapens in beslag werden genomen), was voor deze wapencontroles groot draagvlak, zo bleek uit cijfers van onderzoeksbureau OIS. 70 procent van de ondervraagden uit de vijf wijken waar de wapencontroles werden gehouden, was voorstander van die inzet en een derde van de ondervraagden voelde zich veiliger.

De laatste gerichte proef werd november 2022 plots gestaakt voordat het interne feitenonderzoek van de politie helderheid verschafte over de precieze toedracht van het verloop van proef. Welk handelingsperspectief krijgt de politie nu mee om het wapenbezitkwaad het hoofd te bieden? Hoe gaat Amsterdam naast de zachte pijlers (voorlichting op scholen en gesprekken met jongeren) wapens daadwerkelijk afpakken?

Teleurgesteld

De derde uitdaging is het aangehaakt houden van Amsterdammers in kwetsbare wijken. In enkele buurten kwam afgelopen maart, bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen, slechts 18 procent van de kiesgerechtigden opdagen (in de hele stad was dat 47 procent).

De onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam die deze historisch lage opkomst onderzochten, kraken er in hun recent rapport harde noten over. ‘De Amsterdammers in de achtergestelde wijken hebben het gevoel dat politici niet uit hun buurt komen, hen niet begrijpen en niet naar hen luisteren.’ Verder hebben niet-stemmers doorgaans het gevoel dat zij niet worden gezien en geven sommige bewoners aan teleurgesteld te zijn in de beleidskeuzes van afgelopen jaren die er in hun ogen voor hebben gezorgd dat hun buurt achteruit is gegaan.

Het stadsbestuur beantwoordt deze fundamentele aanklachten door onder meer aan te kondigen dat het voortaan bij verkiezingen drie extra grote verkiezingsborden zal plaatsen. Gaat deze ‘ik leg het u nog een keer uit’-achtige houding kritische burgers écht terugwinnen? Gaan drie extra grote verkiezingsborden hen het gevoel geven gezien en gehoord te worden?

Afgehaakte Amsterdammers

Wijlen burgemeester van der Laan sprak in zijn nieuwjaarstoespraak van 2017 over dit thema heldere woorden: “Veel mensen hebben het gevoel dat de politiek hen heeft laten zitten,” constateerde hij. “Is dat niet de echte betekenis van de verkiezing van Trump?”

Het stadsbestuur presenteert graag nieuwe coalitieplannen in kwetsbare wijken, zoals we zagen in 2018 en in 2022. De afgehaakte Amsterdammers hebben het gevoel dat het bij dat ene media-moment blijft. Laat in 2023 zien dat dat niet zo is. Het bestuur én de gemeenteraad hebben 365 dagen om kritische Amsterdammers aangehaakt te houden. Om écht te luisteren. Om beloftes na te komen. Met een opkomstpercentage van 18 procent is dit harder nodig dan ooit.

Hala Naoum Néhmé is politiek econoom, essayist en voormalig raadslid.

null Beeld Tammy van Nerum.
Beeld Tammy van Nerum.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden