Opinie

Opinie: ‘De formule is definitief uitgewerkt: de neoliberale deal is van de baan’

Om de toekomst van de volgende generatie veilig te stellen moeten we af van het systeem dat volledig gericht is op economische groei, betogen schrijvers en activisten Arthur en Jarmo Berkhout. ‘We weten dat het kan, systeemverandering.’

Arthur Berkhout en Jarmo Berkhout
'Het neoliberalisme bezweek in 2008 aan zijn eigen zwaktes en bracht zo de waarheid aan het licht: de economische groei van de decennia ervoor was grotendeels gebaseerd op financiële bubbels.'  Beeld Peter Hilz/ANP
'Het neoliberalisme bezweek in 2008 aan zijn eigen zwaktes en bracht zo de waarheid aan het licht: de economische groei van de decennia ervoor was grotendeels gebaseerd op financiële bubbels.'Beeld Peter Hilz/ANP

Onze generatie (wij zijn beiden 30) is volwassen geworden tijdens de Grote Recessie in de nasleep van de financiële crash van 2008. Met die ervaring kwam er een einde aan de illusie waarmee we in de jaren negentig waren opgegroeid: dat de geschiedenis ten einde was gekomen, en dat het model van liberale democratie en kapitalisme de hele wereld naar een tijdperk van vrede en voorspoed zou brengen – en dat er geen alternatief was.

Net zoals alle ideologieën had ook dit verhaal de functie om een specifieke sociale orde als de natuurlijke orde te laten verschijnen. Doorgaans blijkt pas tijdens een crisissituatie hoe weinig van de ideologie in kwestie eigenlijk klopt.

Financiële bubbels

Het afgelopen decennium is zo’n crisissituatie geweest. Het neoliberalisme bezweek in 2008 aan zijn eigen zwaktes en bracht zo de waarheid aan het licht: de economische groei van de decennia ervoor was grotendeels gebaseerd op financiële bubbels.

De vermogenden worden daar steeds rijker van, maar die welvaart sijpelt nauwelijks door naar het bezitloze deel van de maatschappij: naar de mensen die moeten werken om te leven, maar wier lonen al tientallen jaren stagneren.

Het resultaat is niet alleen toenemende ongelijkheid, maar het einde van de opwaartse sociale mobiliteit. Herkomst is weer allesbepalend voor je sociaal-economische positie. Intussen blijkt dat onze generatie de eerste sinds de Tweede Wereldoorlog zal zijn die het niet beter heeft dan de vorige.

Systeem werkt niet meer

En zo zijn stilletjes de grote beloften van het neoliberale tijdperk van het toneel verdwenen. In de naoorlogse decennia van de sociaaldemocratische consensus, konden werkende mensen delen in de welvaartsgroei. Ongelijkheid werd gecompenseerd doordat ook de bezitlozen er gestaag op vooruitgingen.

Het was een compromis dat in de jaren zeventig ten onder ging, en vervangen werd door de neoliberale deal. Goedkoop krediet en goedkope spullen (verkrijgbaar dankzij steeds verdere globalisering) moesten compenseren voor de loonstagnatie en de toenemende ongelijkheid.

De politiek beperkte haar taak tot het in zoveel mogelijk domeinen van het leven doorvoeren van het marktmechanisme, omdat dat alles beter en efficiënter zou maken. In werkelijkheid heeft de staat een permanente herverdeling van welvaart van onder naar boven gefaciliteerd.

De gevolgen daarvan komen nu aan de oppervlakte. We hebben een stagnerende economie die vermogen meer beloont dan werk, terwijl praktisch alle reproductieve functies van de samenleving – van zorg tot onderwijs en huisvesting – op het punt staan te bezwijken, en de leefbaarheid van de aarde in het geding komt.

Falende dogma’s

De formule is definitief uitgewerkt, the deal is off. Dit systeem werkt simpelweg niet meer. Alles is erop gericht een economische groei te realiseren die bijna uitsluitend bij de bovenlaag terechtkomt, en tegelijk tot de destructie van de natuur en de destabilisering van de samenleving leidt.

De globalisering is allang over de grenzen van de aarde heen. De pandemie was daar het gevolg van, om nog te zwijgen van de klimaatcatastrofe. De oplopende inflatie maakt het onmogelijk de economie nog middels goedkoop krediet aan de praat te houden, en de volgende recessie tekent zich al af. Het is noodzakelijk om radicaal te breken met de falende dogma’s van een systeem dat de toekomst van de volgende generatie existentieel bedreigt.

Wat is daarvoor nodig? Het enige principe van de neoliberale politiek is het marktmechanisme. We moeten dat vervangen door geheel nieuwe principes. Het uitgangspunt kan niet langer continue economische expansie zijn, maar de egalitaire bevrediging van onze behoeftes binnen de grenzen die de reproductie van natuur en maatschappij aan ons stelt.

Het kapitalisme heeft altijd natuurlijke overvloed in kunstmatige schaarste veranderd. Onze taak is om die verhouding om te keren. Alleen een collectief politiek project zal daartoe in staat zijn.

Maagdenhuisbezetting

We weten dat dat kan. Toen in de jaren 2010 het neoliberalisme tegelijk zijn hoogtepunt en zijn ondergang beleefde, en de regering besloot om op de publieke sector te bezuinigen maar de financiële sector te redden, sloten wij ons aan bij de studentenbeweging die aan de UvA ontstond, en die culmineerde in de zes weken durende Maagdenhuisbezetting van 2015.

Gedurende die tijd werd er geëxperimenteerd met vormen van politiek, van onderwijs, en van leven die een reëel alternatief in de praktijk brachten. Die zoektocht naar een alternatief wordt door talloze sociale bewegingen voortgezet.

Of het nu de wereldwijd actieve klimaatbeweging is, de net zo mondiale antiracismebeweging, de in Amsterdam opnieuw opgebloeide kraakbeweging of de recente stakingsgolf van de vakbeweging: de strijd voor een andere wereld is al gaande. Het gaat erom al dat soort ervaringen mee te nemen in een hernieuwd engagement, voor een nieuwe deal die de zorg om het leven boven de uitbuiting van het leven plaatst.

De tweelingbroers Arthur en Jarmo Berkhout (1992) publiceerden onlangs het boek 'Anti-nihilisme. Engagement in de 21ste eeuw'. Arthur studeerde geschiedenis en filosofie in Amsterdam en Wenen, en doet onderzoek naar de financialisering van de economie. Jarmo studeerde filosofie in Amsterdam en werkt in de vluchtelingenopvang. Beeld Imre Korpadi
De tweelingbroers Arthur en Jarmo Berkhout (1992) publiceerden onlangs het boek 'Anti-nihilisme. Engagement in de 21ste eeuw'. Arthur studeerde geschiedenis en filosofie in Amsterdam en Wenen, en doet onderzoek naar de financialisering van de economie. Jarmo studeerde filosofie in Amsterdam en werkt in de vluchtelingenopvang.Beeld Imre Korpadi

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden