Opinie

Opinie: ‘De eisen aan vrouwelijke leiders zijn onmogelijk’

Dat vrouwen niet zowel likeable als politiek kundig zouden kunnen zijn, is een diep­gewortelde overtuiging die vrouwelijke lijsttrekkers tegenwerkt, betoogt Nadine Ridder.

Lilianne Ploumen (PvdA). Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Lilianne Ploumen (PvdA).Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Dit jaar zijn 10 van de 37 lijsttrekkers vrouw. Als de uitslag van de verkiezingen een progressief kabinet mogelijk maakt, zou het bijna volledig door vrouwen kunnen worden geleid. Sigrid Kaag (D66), Lilian Marijnissen (SP), Lilianne Ploumen (PvdA), Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren), Sylvana Simons (Bij1) en als enige man Jesse Klaver (GroenLinks). Die laatste liet met een poster met de tekst ‘Meer Lilian & Lilianne & Sigrid & Jesse, meer GroenLinks’ alvast weten dat hij deze samenwerking wel ziet zitten. Of Nederland klaar is voor deze verandering, daar zullen we 17 maart pas achter komen. Maar dat er iets aan het veranderen is, staat buiten kijf. En we weten dat hoe dichterbij verandering komt, hoe heviger de weerstand is.

Het patriarchaat is een systeem dat uitgaat van de superioriteit van mannen. Om dit te ‘bewijzen’ is een tweedeling tussen mannen en vrouwen geconstrueerd met strikt gescheiden, binaire genderrollen en bijbehorende verwachtingen in eigenschappen en gedrag. Vrouwen worden in de verzorgende rol gedwongen en worden geacht zich dienstbaar en zorgzaam op te stellen, mannen krijgen de rol van leider toegewezen. Dat we het idee dat vrouwen niet geschikt zouden zijn om te leiden nog lang niet achter ons hebben gelaten, wordt in verkiezingstijd pijnlijk zichtbaar.

Esther Ouwehand (PvdD). Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Esther Ouwehand (PvdD).Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Ruud de Wild

Alle lijsttrekkers worden terecht onder een ­vergrootglas gelegd, maar de kritiek die de vrouwelijke lijsttrekkers krijgen is van andere aard. Niet alleen gaat het vaak over uiterlijk, kleding en vrouw of moeder zijn, het is vooral de persoonlijkheid waar alle focus naartoe gaat. Deze tactiek wordt ingezet om de aandacht te verschuiven van de inhoud naar randzaken, zodat haar ongeschiktheid kan worden ‘bewezen.’

Van vrouwen wordt verwacht dat zij zich veel harder bewijzen dan mannen als het om inhoud gaat, maar hoe meer ze hun kwaliteit naar voren brengen, hoe minder aansprekend ze worden gevonden. Dit noemen we in het Engels de likeability bias. Zowel politiek kundig als likeable zijn is een voorwaarde om veel stemmen te kunnen behalen. Omdat deze twee factoren bij vrouwen niet te verenigen lijken, staan zij buitenspel in het politieke veld. Het is dus niet verrassend dat de inhoudelijk sterke D66-leider Sigrid Kaag na Mark Rutte en Wopke Hoekstra wordt gezien als meest premierwaardig, maar dat dit in de peilingen niet terug is te zien.

Sigrid Kaag (D66). Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Sigrid Kaag (D66).Beeld Hollandse Hoogte / ANP

‘Ik vind haar gewoon irritant’ of ‘Haar toon bevalt mij niet’ is vaak te horen als het gaat over Bij1-leider Sylvana Simons. De weerstand die wordt ervaren als een zwarte vrouw in een positie van macht zich uitspreekt, is ongekend in Nederland. Zij begeeft zich op het kruispunt van seksisme én racisme, waardoor zij van verschillende kanten tegelijkertijd wordt aangevallen en alles uit de kast wordt getrokken om haar de mond te kunnen snoeren: door haar aan te vallen op haar toon, persoonlijkheid of door haar helemaal te negeren.

Zo gaf haar ex-TMF-collega Ruud de Wild aan Sylvana Simons niet te willen interviewen omdat zij ‘te polariserend’ zou zijn. Dit terwijl het verhaal van Bij1 op verbinding is gericht. Thierry Baudet, die schaamteloos verdeeldheid zaait, was wél van harte welkom bij De Wild. Met de inhoud heeft het dus weinig te maken, met het profiel van de persoon des te meer.

Sylvana Simons (BIJ1). Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Sylvana Simons (BIJ1).Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Premierwaardig

Als je in Nederland premier wilt worden, dan word je geacht dit met de vuist op tafel te verkondigen. Als een vrouw die ongeschreven regel volgt, zoals Kaag doet, dan is ze ‘te zelf­verzekerd’. Ze voldoet dan aan de verwachting van politiek leider, maar ze faalt in haar rol als vrouw, waarin haar wordt opgelegd zich bescheiden en op de achtergrond op te stellen. Dat zorgt voor weerstand die varieert van afkeur, walging en boosheid en uit zich in kritiek als ‘te elitair’, ‘te kil’, ‘niet charismatisch genoeg’.

Dit dilemma in communicatie, waarbij twee tegenstrijdige boodschappen worden ontvangen waarbij de ene boodschap de ander ontkent, wordt double bind genoemd. Er bestaat geen goede keuze, maar toch word je gestraft voor de verkeerde keuze.

Kaag is inhoudelijk sterk, maar te elitair. Simons heeft een aansprekend programma, maar is te agressief. Ploumen heeft een indrukwekkend track record, maar is te behoudend. Wel geschikt, niet gekozen. Bij mannelijke leiders gaat het iets anders. Zelfs als blijkt dat iemand ongeschikt is als leider, is er altijd een manier om dat goed te praten. Wilders is een racist, maar zegt ook goeie dingen. Rutte is onbetrouwbaar gebleken, maar blijft premierwaardig. Hoekstra is wispelturig en vrijblijvend, maar toch een droomkandidaat. Niet geschikt, toch gekozen.

Liane den Haan (50PLUS). Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Liane den Haan (50PLUS).Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Barack Obama

We lopen in Nederland niet alleen achter op het gebied van gendergelijkwaardigheid, ook ons idee van leiderschap is nodig aan een update toe. Misschien zijn we in Nederland na tien jaar Rutte gaan geloven dat leiderschap eruit ziet, klinkt en zich gedraagt als onze demissionair premier. Maar in andere landen is een leiderschapsstijl die zowel toegevend als sturend is constructief gebleken.

Lilian Marijnissen(SP). Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Lilian Marijnissen(SP).Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Voorbeelden van zulke leiders zijn de Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Arden, de Amerikaanse voormalig president Barack Obama en de Taiwanese president Tsai Ing-wen. Zij zijn niet alleen daadkrachtig, uitgesproken en besluitvaardig, maar ook empathisch, begripvol en betrokken. Het is niet het een of het ander, maar juist de combinatie van menselijke eigenschappen die een leider nodig heeft om de uitdagingen waar we momenteel mee worden geconfronteerd aan te gaan.

Het is tijd voor een eerlijk speelveld, met dezelfde regels voor alle spelers. Vraag je dus af bij het stemmen dit jaar of je kiest voor wat je kent zodat je meer krijgt van wat je al hebt, of durft te kiezen voor wat spannend is maar wel de belofte van verandering in zich draagt.

Nadine Ridder is creatief strateeg en schrijver. Beeld
Nadine Ridder is creatief strateeg en schrijver.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden