Opinie

Opinie: ‘Compenseer studenten voor leenstelsel, al kost het miljarden’

Behalve de VVD wil elke politieke partij af van het leenstelsel voor studenten. Timothy Schelhaas vraagt om compensatie voor gedupeerde (oud-)studenten.

In 2015 werd de basisbeurs afgeschaft. Inmiddels willen alle partijen in de Tweede Kamer behalve de VVD weer van het leenstelsel af. Beeld Getty Images/Uppercut RF
In 2015 werd de basisbeurs afgeschaft. Inmiddels willen alle partijen in de Tweede Kamer behalve de VVD weer van het leenstelsel af.Beeld Getty Images/Uppercut RF

Stel, u slaagde voor uw havo- of vwo-eindexamen in 2015. Dan kwam de felicitatie van Jet Bussemaker (PvdA) – toen minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap – als een mokerslag: ze voerde, gesteund door vrijwel het volledige politieke bestel, het leenstelsel in. De basisbeurs verdween, en een studieschuld van gemiddeld zo’n 24.000 euro werd in uw vooruitzicht gesteld.

U hees uw schooltas met gemengde gevoelens aan de vlaggenstok en vroeg zich af: hoe groot zal mijn schuld worden? En welke consequenties zal dit hebben voor mijn verdere leven? Het leenstelselluchtkasteel werd vakkundig opgepompt met leuzen als: ‘Het is een investering in je toekomst, net zoals de aanschaf van een auto,’ ‘Er komt geen renteverhoging’ of de tijdloze klassieker ‘De schuld zal geen effect hebben bij het aanvragen van een hypotheek.’

Diezelfde slogans vertaalden zich al snel tot de fundamenten van het mislukte schuldenavontuur: in uw toekomst werd niet geïnvesteerd, een forse renteverhoging strandde ternauwernood in de Eerste Kamer, en een hypotheek bemachtigen bleek wél moeilijker door de studieschuld. Domper na domper verloor u het vertrouwen in de overheid, áls u dat al had. Later halveerde het kabinet het collegegeld van het eerste studiejaar – maar niet voor u. U studeerde immers al.

U nam aan het begin van uw studie het besluit om u niet te veel te laten beïnvloeden door de studieschuld. Toch merkt u dat de stress over het stelsel en de bijkomende prestatiedruk doorsijpelen in uw besluitvorming. U gaat niet op kamers om kosten te besparen, en reist daardoor dagelijks uren met het openbaar vervoer. U kiest voor vakken mijlenver buiten uw interesses – deels door keuzestress, deels omdat ze goed in de markt zouden staan. Inloggen bij DUO doet u niet of nauwelijks, om te ontsnappen aan de rode cijfers. De zorgeloosheid van het studentenbestaan die altijd is gepredikt door uw ouders, die voelt u niet.

VVD

Ik neem u mee naar de huidige politieke werkelijkheid, waarin vrijwel alle partijen in de Tweede Kamer het leenstelsel inmiddels willen afschaffen, met uitzondering van de VVD. Een compensatie voor de schuldengeneratie is daarbij geen prioriteit. Alleen GroenLinks en de PvdA spreken actief over een tegemoetkoming. De overige partijen menen ook een compensatie te willen, maar lopen niet te koop met hun schuldbesef.

Als de formatie weer op gang is gekomen, dan zal de afschaffing van het leenstelsel deel uitmaken van de agenda. Het is maar zeer de vraag of een compensatie zal opduiken tussen de bulletpoints. Mogelijke gedoogpartners zullen moeten inleveren bij de VVD, en dus lijkt een vermagering van de plannen onvermijdelijk.

De noodzaak van een eerlijke compensatie is groot. Enkel door een rechtvaardige tegemoetkoming kan de overheid de eerste stap zetten om het vertrouwen van jongeren terug te winnen en hen een gelijkwaardige start te geven op de arbeidsmarkt. Niemand zal de schuldengeneratie een onbezonnen studietijd kunnen teruggeven, maar voor schadeherstel is het allicht nog niet te laat.

Functie elders

Een compensatie kan komen in de vorm van een terugbetaling van de gemiste basisbeurs, of het gedeeltelijk kwijtschelden van de opgelopen schuld. Daarvoor zal eenmalig een miljardeninjectie nodig zijn. Een dergelijke investering is niettemin van essentieel belang, want de jonge mensen die geplaagd worden door de pandemie, de woningcrisis en de flexcontracten, worden nóg verder omlaaggedrukt door de studieschuld.

Jonge mensen kunnen opgelucht ademhalen dat Jet Bussemaker inmiddels een functie elders heeft. Spoedig zal op het Binnenhof een begin worden gemaakt om studeren terug te brengen tot wat het hoort te zijn: een zorgeloze tijd voor opgroeien en zelfontplooiing. Daarbij kan de schuldengeneratie niet worden vergeten.

U heeft het u net voorgesteld, hoe het is om een leenstelselstudent te zijn. En toch blijft het moeilijk voor te stellen dat de Nederlandse overheid een generatie jonge mensen liet wegzakken in rode cijfers, om daarna tevreden om te kijken en te zeggen: “Het is een investering in jezelf.”

Timothy Schelhaas is HKU-alumnus, student Creative Writing aan de Universiteit van Bangor in Wales en freelance schrijver en illustrator.

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden