Opinie

Opinie: ‘Beperk het VN-vetorecht bij serieuze schendingen van het internationaal recht’

De VN-Veiligheidsraad moet zijn verantwoordelijkheid voor het handhaven van de internationale vrede en veiligheid waarmaken door het vetorecht van de vijf permanente leden te beperken, vindt Florent Beurret. Anders kunnen grootmachten als Rusland via hun vetorecht de verantwoordelijkheid voor hun daden ontduiken.

Het Parool
De Oekraïense president Zelenski pleitte in zijn speech voor de VN-Veiligheidsraad op 5 april onder meer voor een verandering van het vetosysteem. Beeld AFP
De Oekraïense president Zelenski pleitte in zijn speech voor de VN-Veiligheidsraad op 5 april onder meer voor een verandering van het vetosysteem.Beeld AFP

“We hebben te maken met een staat die het vetorecht in de VN-Veiligheidsraad verandert in een recht om te doden.” Met deze woorden legde de Oekraïense president Zelenski de vinger op de zere plek tijdens zijn speech voor de VN-Veiligheidsraad. Hoe is het mogelijk dat Rusland elke handeling van de VN-Veiligheidsraad kan vetoën die een begin zou kunnen maken aan het einde van de Russische agressie?

Al decennialang beperken de vijf permanente vetomachten het vermogen van de Veiligheidsraad om internationale conflicten en humanitaire rampen op te lossen. Vooral als de vetomachten zélf schuldig zijn aan het plegen van gruwelijkheden op massale schaal, wordt er gretig van het veto gebruikgemaakt om verantwoordelijkheid of tegenwerking te kunnen ontwijken.

Het was dan ook geen verrassing dat Rusland op 25 februari zijn veto gebruikte om een VN-resolutie te blokkeren die aan de Russische aanval op Oekraïne een einde zou kunnen maken.

Schendingen internationaal recht

Maar is het vetorecht dan werkelijk zó absoluut dat het altijd kan worden ingeroepen? Ook als de hoogste normen uit het internationaal recht – zoals het verbod op het voeren van een illegitieme oorlog en het verbod op misdaden tegen de menselijkheid – in het geding komen? Het korte antwoord is: nee.

Binnen het huidige internationale recht bestaan er namelijk wel degelijk beperkingen op het vetorecht. Als we bijvoorbeeld kijken naar de regels van het staatsaansprakelijkheidsrecht, dan zien we dat landen een illegitieme oorlog, genocide of misdaden tegen de menselijkheid niet actief mogen steunen, of mogen erkennen als rechtmatig. Sterker nog, landen hebben een plicht om mee te helpen om dergelijke situaties te beëindigen.

Dit betekent dat het gebruik van het veto regelrecht ingaat tegen deze plicht tot het beëindigen van de meest serieuze schendingen van het internationaal recht. Het Russische veto van 25 februari was dus onrechtmatig, omdat hiermee Ruslands plicht om de illegitieme oorlog te beëindigen werd ondermijnd.

Invoering vetobeperkingen

Ook rust er binnen het internationaal recht op zowel individuele VN-lidstaten als op de VN-Veiligheidsraad zelf de verplichting om de doelstellingen en beginselen van het VN-Handvest na te leven. Zo moet de VN-Veiligheidsraad bijvoorbeeld altijd handelen in overeenstemming met de beginselen van gerechtigdheid en internationaal recht. Het gebruik van het veto door een van de vijf vetomachten zorgt er dus voor dat de VN-Veiligheidsraad zelf de regels van het internationaal recht schendt.

Het is duidelijk dat het internationaal recht reeds voorziet in specifieke beperkingen op het gebruik van het veto wanneer het gaat om serieuze schendingen van het internationaal recht. Maar de Russische minachting voor deze bestaande beperkingen, toont aan dat er behoefte is aan een formele invoering van vetobeperkingen. Echter, het mogen vetoën van elke voorgestelde wijziging van het VN-Handvest door de vetomachten, lijkt ook de doodsteek voor een formele invoering van vetobeperkingen.

Politieke druk

De enige hoop op het doorbreken van deze catch 22 is dat een grote meerderheid van landen collectief en openlijk verklaart dat de al bestaande juridische vetobeperkingen van toepassing zijn op Ruslands recente veto, en tevens verklaart dat Rusland zijn vetorecht heeft misbruikt. Grote politieke druk zou immers de discussie over de formele invoering van vetobeperkingen kunnen aanwakkeren en deze situatie kunnen veranderen.

In zijn speech voor de VN, ging Zelenski zelfs een stap verder. Hij pleitte ervoor om Rusland uit de VN-Veiligheidsraad te verwijderen, de VN-Veiligheidsraad te hervormen en het vetosysteem te veranderen. Mocht dit niet lukken, dan zou de VN-Veiligheidsraad zichzelf moeten opheffen, aldus Zelenski.

Duidelijk is in elk geval dat de VN-Veiligheidsraad zijn verantwoordelijkheid voor het handhaven van de internationale vrede en veiligheid moet naleven door het beëindigen van serieuze schendingen van internationaal recht. Ook wanneer vetomachten voor deze schendingen verantwoordelijk zijn.

Florent Beurret rondde onlangs zijn studie Public International Law af aan de UvA en loopt nu stage bij het T.M.C. Asser Instituut voor Internationaal en Europees recht in Den Haag. Beeld
Florent Beurret rondde onlangs zijn studie Public International Law af aan de UvA en loopt nu stage bij het T.M.C. Asser Instituut voor Internationaal en Europees recht in Den Haag.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden