Opinie

Opinie: ‘Academische instellingen, wees transparanter over benoemingen’

Belastingbetalers maken subsidies, beurzen en academische posities in het wetenschappelijk onderwijs mogelijk. Daarom mogen universiteiten wel wat transparanter zijn over hoe dat geld wordt verdeeld, stelt Tiago R. Matos.

Het Parool
null Beeld Getty Images/Image Source
Beeld Getty Images/Image Source

Door de jaren heen blijf ik van vrienden en collega’s verhalen horen over onrecht, oneerlijkheid en machtsmisbruik in de academische wereld. Helaas kom ik zelf ook situaties tegen waardoor ik me de vraag stel of corruptie ingebakken zit in onze universiteiten. Maar wat nog belangrijker is: kunnen we iets doen om het te veranderen?

In 2007 al schreef het internationale instituut van Unesco voor onderwijsplanning op het gebied van ethiek en corruptie het rapport ‘Corrupte scholen, corrupte universiteiten: wat kan eraan gedaan worden?’ Hierin staat duidelijk vermeld dat het onderwijs wordt geplaagd door illegale inschrijvingskosten, academische fraude en andere corrupte praktijken. Professor Pat Thomson publiceerde 3800 voorbeelden van slechte praktijken, fraude, corruptie en bedrog in het onderwijssysteem. Ook de invloed die sponsorgeld van de farmaceutische industrie op medische professionals kan hebben is veelbesproken.

Angst voor repercussies

Voor mij is het moeilijk te geloven dat academische instellingen, die nauwgezet onderzoek doen of zich bezighouden met de kern van nauwkeurig geplande geneeskunde, loopbaanontwikkeling kunnen bevorderen op basis van vage, niet-objectieve maatstaven.

Toch is deze realiteit reeds lang bekend en wordt ze op de een of andere manier door de meest collega’s aanvaard: ‘Hij heeft de carrièreprijs gekregen, hoewel hij niet voldeed aan twee van de aanmeldingsvereisten’ of ‘mij werd afgeraden om een beurs aan te vragen, omdat er vooraf al besloten was dat die naar een net aangestelde professor zou gaan’.

En we kennen allemaal wel een zoon of dochter van academici die een beurs of medische aanstelling heeft gekregen dankzij de invloed van de ouders. Zelfs een lid van de toekenningsjury biechtte op dat ‘we spijt hebben van onze beslissing; niet alle juryleden waren aanwezig en we werden onder druk gezet’.

Helaas wil iedereen anoniem blijven, uit vrees voor repercussies. 44 procent van de vrouwelijke en 35 procent van de mannelijke wetenschappers ervaart hun werkomgeving als sociaal onveilig stond in 2019 nog in een stuk in Het Parool. Het is geen geheim dat mensen met een uitgebreid sociaal of professioneel netwerk meer carrièremogelijkheden krijgen en dat deze niet altijd gebaseerd zijn op iemands prestaties of cv. Mensen die niet geselecteerd worden krijgen vaak een vage verklaring of helemaal geen uitleg.

Structurele onderfinanciering

Elke 10 jaar verdeelt de Nederlandse regering 5 miljard euro over het hoger onderwijs. Rekening houdend met de fondsen die de overheid inbrengt in universiteiten, zijn wij belastingbetalers degenen die subsidies, beurzen en academische posities mogelijk maken. Daarom verdienen we het ook er zeker van te zijn dat die investering op eerlijke en transparante wijze verdeeld wordt.

Universiteiten evolueren voortdurend en gedijen wanneer er verbeteringen aangebracht worden. Het is ook onze verantwoordelijkheid om waakzame, actieve leden te blijven en leiding te geven aan de volgende generatie. Misschien moeten we toegang krijgen tot een overzicht van beslissingen die gefinancierd werden met belasting- of lesgeld. Universiteiten zouden evaluatierapporten kunnen invullen die de toekenning van prijzen, beurzen en carrièremogelijkheden rechtvaardigen. En misschien moeten die ook openbaar gepubliceerd worden.

Het Oxford woordenboek definieert corruptie als ‘oneerlijk of frauduleus gedrag van mensen met macht’. Ik denk optimistisch dat dubbelzinnige beslissingen in de meeste gevallen te wijten zijn aan nalatigheid en tijdgebrek. De bizar hoge werkdruk, het structurele probleem van overwerk, is een rechtstreeks gevolg van structurele onderfinanciering, schreef ook Josef Früchtl vorig jaar in een opinieartikel in deze krant.

Het verslag ‘Strategy & consultancy’ dat in 2020 naar de Tweede Kamer werd verstuurd, concludeert dat het hoger onderwijs per jaar 1 miljard extra nodig heeft , ongeveer 3 keer het huidige budget. Bovendien levert ‘de schaarste bij universiteiten een gevaar op voor de (inter)nationale veiligheid’, zoals Yarin Eski, assistent-professor Criminaliteit en Ordehandhaving, uitlegde in een eerder pleidooi in Het Hoogste Woord.

Transparantie

Academische instellingen vormen de ruggengraat van de wetenschappelijke en medische ontwikkeling van samenlevingen. Door prijzen, beurzen, subsidies en promoties heeft de academische wereld de macht om te beslissen wie de toekomstige leiders van de wetenschap en geneeskunde worden.

Maar zouden deze beslissingen niet genomen moeten worden op basis van verdienste? En als beslissingen legitiem genomen worden, waarom zijn ze dan niet transparant? Hoe kunnen we garanderen dat benoemingen eerlijk en terecht zijn? Het Unesco-verslag legt de nadruk op transparantie van informatie, maatschappelijke betrokkenheid en verantwoordingsplicht als belangrijkste factoren om bezorgdheden over corruptie in te perken.

Het kan misschien onbeduidend klinken, maar het vereenvoudigen van taken als evaluatieverslagen invullen met objectieve criteria, kan dubbelzinnigheid en tijdrovende vergaderingen en gesprekken voorkomen. Laten we gesprekken blijven bevorderen over aspecten die verbeterd moeten worden en over hoe transparantie, beschikbare gegevens, open dienstverlening en open besluitvorming essentieel zijn voor de academische integriteit.

Tiago R. Matos is wetenschapper en dermatoloog aan Amsterdam UMC.

 Beeld Sander Nieuwenhuys
Tiago R. Matos is wetenschapper en dermatoloog aan Amsterdam UMC.Beeld Sander Nieuwenhuys

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden