Opinie

‘Oorlog tussen de VS en Iran is te voorkomen’

Er dreigt oorlog in Iran; een strategische heroriëntatie is nodig. Volgens Erwin van Veen kan een samenwerking tussen de EU en China een doorbraak opleveren.

Een bemanningslid van het vliegdekschip USS Abraham Lincoln kijkt toe bij het landen van F/A-18F Super Hornet. Beeld REUTERS

Het Amerikaanse net van ­sancties sluit zich verder om Iran. De rial verkeert in vrije val terwijl inflatie en werkloosheid in Iran sterk groeien. Intussen is ook het vliegdekschip USS Abraham Lincoln in de Perzische Golf gearriveerd en voert vijandige retoriek de boventoon. De Europese Unie, Frankrijk, Duitsland, het VK – en Nederland – staan aan de zijlijn en zien de onversneden Amerikaanse machtspolitiek lijdzaam aan. Wel zijn ze nog steeds partij bij het nucleaire akkoord met Iran. Daarin verplichtten ze zich Teheran economisch te ondersteunen in ruil voor tijdelijke beperkingen op diens nucleaire ontwikkeling.

Een strategische heroriëntatie is vereist nu oorlog dreigt. Het gaat daarbij minder om Iran en meer om stabiliteit in het Midden-Oosten, na jaren van revoluties en conflicten. Tussen Europa en het Midden-Oosten ligt immers geen Atlantische Oceaan. Als Syrië een voorproefje was van de vluchtelingen, terroristen en criminelen die oorlog kan genereren, is het vooruitzicht van een conflict met Iran een nachtmerrie. En waarom? Omdat de VS een regering wil omverwerpen waarvoor ze sinds 1979 een traumatische obsessie ontwikkelde? Omdat Saoedi-Arabië Iran vreest als rivaal, of omdat Isra-el in conflict blijft met Hezbollah? Iran is een regionale grootmacht met een stevige plaats in de politieke orde van het Midden-Oosten. Pogingen tot uitsluiting werken historisch gezien vaak averechts.

Staatjes

Nu is Iran niet van onbesproken gedrag. Positief is dat het land zich (nog) aan het nucleaire akkoord houdt, een sleutelrol vervulde in de strijd tegen IS en drugs onderschept op de route van Afghanistan naar Europa. Negatief is de steun aan het regime van Assad in Syriët, de samenwerking met gewapende groepen in Libanon en Irak en liquidatie van dissidenten in Europa.

Het probleem van dit soort plus-minstaatjes is dat ze snel leiden tot nietsdoen. En inderdaad, Brussel, Berlijn, Londen, Parijs en Den Haag blijven aarzelen om Iran economisch te helpen teneinde unilaterale Amerikaanse sancties het hoofd te bieden. Dit ondanks alle afspraken in het nucleaire akkoord.

Het negeren van die sancties is moeilijk, maar niet onmogelijk. Het vergt naast technische vindingrijkheid ook politiek kapitaal. Het Witte Huis zal ‘sanctiebrekers’ immers als tegenstanders bestempelen en een bilateraal conflict met de VS is economisch weinig aantrekkelijk.

Tegenwicht

Toch kan de EU de impasse doorbreken door Iran te steunen via een concreet samenwerkingsverband met China. Wanneer de EU en China samenwerken om gemaakte afspraken met Iran te handhaven en Amerikaanse sancties te ‘negeren’, stijgt de prijs van confrontatie voor het Witte Huis.

Dat kan een normaal gesprek over de rol van Iran in de regio mogelijk maken. Bijkomende voordelen zijn dat zo’n benadering breder tegenwicht kan bieden aan het agressieve beleid van de regering-Trump en een onafhankelijkere Europese buitenlandpolitiek mogelijk wordt.

Concessies

Om zo’n strategische innovatie mogelijk te maken, zijn een paar ingrediënten nodig. Allereerst dient Iran serieuze concessies te doen, ­bijvoorbeeld door spijt te betuigen voor liquidaties op Europees grondgebied of door de Syrische president Assad met een serieus voorstel naar de onderhandelingstafel in Genève te sturen. Een preferentieel tarief voor Chinese import van Iraanse olie voor de komende tien jaar zal ook helpen. Daarnaast is een vertrouwenwekkende maatregel tussen de EU en China ­nodig. Bijvoorbeeld toewerken naar een gezamenlijke bestuursstructuur voor investeringsinitiatieven in het Midden-Oosten. Tot slot is een structurele dialoog nodig met gematigde Iraanse politici als minister Mohammad Zarif (Buitenlandse Zaken), Ali Rezaei van de Opportuniteitsraad en Najafi Khoshroui van de parlementaire buitenlandcommissie.

De Nederlandse regering kan daarbij een rol spelen in het verlengde van haar Chinanotitie of door Brussel te steunen in de bestaande dialoog met Iran. Makkelijk zal het niet worden, noodzakelijker wordt het met de dag.

Erwin van Veen. Senior research fellow security and justice, Instituut Clingendael.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden