Opinie

'Ook op afkeer van het geloof is iets af te dingen'

De gekrompen rol van geloof en religie binnen de samenleving heeft een keerzijde, stelt Reinout Wibier. 'Seculier is niet neutraal, maar een stellingname.'

Rozenkrans Beeld anp

In een interessante bijdrage betoogden Christa Compas en Mark Bos, beiden verbonden aan het Humanistisch Verbond, zaterdag op deze plek dat er ook op de openbare school ruimte moet zijn voor levensbeschouwelijke vragen. Zij schrijven: 'Essentieel is dat we, vanuit dat idee van kritisch-democratisch burgerschap, religieuze heiligheid kunnen en durven te bevragen'.

Ik ondersteun dat van harte, maar ik voeg eraan toe dat ook het humanisme en het seculiere karakter van onze samenleving niet boven kritiek verheven zijn en op zichzelf ook geen garantie bieden voor het pluralisme en kritisch burgerschap dat beide auteurs terecht hoog in het vaandel hebben.

Stellingname
Het seculiere karakter van de samenleving is niet levensbeschouwelijk neutraal, maar een stellingname die net zo gekleurd is als welk geloof dan ook. Het grotendeels wegvallen van ­geloof en religie uit onze samenleving heeft wel degelijk een keerzijde. Ook dat werd zondag 7 april prachtig in beeld gebracht in De Luizenmoeder. Gesteld voor de keuze om directeur te worden van basisschool De Klimop koos juf Ank ervoor deze openbare basisschool te verruilen voor basisschool De Strohalm, 'de school met de Bijbel', waar zij 'slechts' docent zou worden. In plaats van geld en status koos zij voor 'geloof, hoop en liefde'.

De makers van De Luizenmoeder slaan zo de spijker op zijn kop. Een gelovige levenshouding zou tegenwicht kunnen bieden aan de uitwassen van de geseculariseerde samenleving.

Sociale media
Ik denk daarbij vooral aan de doorgeslagen idee van individualisme en autonomie, waarvan onze seculiere samenleving doordrenkt is. Dat uit zich bijvoorbeeld in het wonderlijke fenomeen dat iedereen zijn leven publiceert op Facebook en Instagram. Daarbij wordt vaak gedaan alsof dat leven één groot paradijselijk genieten is.
En iedereen die eens niet extatisch is over zijn eigen leven en prestaties, is niet alleen abnormaal, maar is er ook nog eens zelf schuldig aan.

Dat is natuurlijk helemaal niet zo. Lijden, falen, pijn en verdriet horen gewoon bij het leven. Bovendien overkomt het ons meestal, zonder dat wij daaraan iets kunnen doen. Je kunt veel van het christendom zeggen, maar niet dat het dit aspect van het leven verwaarloost. Juist in deze Goede Week, waarin het lijden en sterven van Jezus wordt herdacht, staat die kant van het leven centraal.

Het christendom, waarin ik het beste thuis ben, onderkent daarbij dat het bereiken van ­geluk lang niet altijd aan eigen verdiensten is te danken, maar juist aan wat zo mooi 'de Genade' wordt genoemd. Wie in Nederland wordt geboren, heeft een betere kans op een aangenaam leven dan iemand wiens wieg in Syrië staat.

Reinout Wibier, hoogleraar privaatrecht, Universiteit van Tilburg. Beeld Jeroen Rommen

Wie in het Gooi opgroeit, heeft het in het algemeen makkelijker dan een leeftijdgenoot uit de Bijlmer. Wie met een hoog IQ gezegend is, of uitzonderlijk goed kan voetballen, maakt meer kans op een hoog salaris dan iemand die het minder heeft getroffen op dat vlak.

Heilig huisje
Dit gegeven zou mensen die het toevallig goed hebben getroffen, bescheiden, dankbaar en barmhartig moeten stemmen. Dat 30 procent van de Nederlanders volgens het SCP niet of nauwelijks profiteert van de toegenomen welvaart en zich niet meer vertegenwoordigd voelt door de politiek, is buitengewoon zorgelijk. Dit zou tot solidariteit moeten leiden en de bereidheid om als samenleving al het mogelijke te doen om deze mensen weer tot volwaardig en gewaardeerd lid te maken. Dat is niet gemakkelijk, maar als het lukt, kunnen populistische ­bewegingen waarschijnlijk hun politieke biezen pakken.

Als de Nederlander zich weer massaal tot het christendom of een andere religie bekeert, zou dat op zichzelf niets oplossen. Het geloof heeft bovendien geen monopolie op de oplossing van problemen. Veel van de waarden waar het hier om gaat, werden in de vorige eeuw zowel door het CDA als de PvdA en D66 verdedigd. Maar de massale afkeer van het geloof heeft wel degelijk een keerzijde, die wij soms uit het oog dreigen te verliezen en die aanleiding zou moeten zijn om ook het heilige huisje van de secularisering te bevragen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden