Opinie

‘Ons vakantiegedrag bedreigt niet alleen het klimaat’

We willen steeds verder en meer reizen. Volgens René van der Duim en Marnix Viëtor is dat niet alleen slecht voor het klimaat.

Toeristen op de Gunung Batur, een populaire vulkaan op Bali, Indonesië.Beeld SOPA Images/LightRocket via Gett

Afgelopen week was in Utrecht de vijftigste editie van de Vakantiebeurs. Tienduizenden Nederlanders hebben zich daar georiënteerd op een volgende (verre) reis. Zowel in Nederland als daarbuiten is toerisme de laatste vijftig jaar enorm gegroeid. Mondiaal gaat het inmiddels al om 1,4 miljard toeristische aankomsten en haalt 1 op elke 10 werknemers zijn of haar inkomen geheel of gedeeltelijk uit het toerisme. Maar ook de keerzijden worden steeds meer zichtbaar.

Niet voor niks heeft de Raad voor de Leef­omgeving vorig jaar in haar rapport Waardevol toerisme: onze leefomgeving verdient het daarom de Nederlandse overheid opgeroepen tot actie om de enorme groei van het toerisme in betere banen te leiden. Het advies heeft vooral op provinciaal en lokaal niveau veel weerklank gevonden. Maar ook op mondiaal niveau is er werk aan de winkel.

Tal van onderzoek toont aan dat met de huidige explosieve groei van het toerisme de Parijse klimaatdoelen nooit zullen worden gehaald. Zonder ingrijpend gewijzigd beleid zal toerisme er in zijn eentje voor zorgen dat de Parijse doelstellingen de prullenbak in kunnen. Ook al experimenteren reisorganisaties inmiddels met CO2-compensatie, kiezen toeristen vaker voor de trein, wil de rijksoverheid een vliegtaks invoeren en worden Europese spoorverbindingen verbeterd.

Dat alles is helaas nog onvoldoende. Om de huidige trend van klimaatverandering om te kunnen buigen, zijn een snelle opschaling van deze initiatieven en experimenten en het terugdringen van de groei noodzakelijk.

Versnipperd

Ons vakantiegedrag bedreigt echter niet alleen het klimaat, maar ook de biodiversiteit.

Volgens het Intergouvernementeel Platform voor Biodiversiteit en Ecosysteemdiensten zijn ingrijpende maatschappelijke veranderingen nodig om de ongekende achteruitgang van de natuur een halt toe te roepen.

En dan hebben we het niet eens gehad over armoedebestrijding en ongelijkheid. Weliswaar krijgt de lokale economie door toerisme vaak een impuls, maar die gaat meestal gepaard met slechte arbeidsomstandigheden en inkomensongelijkheid ter plaatse.

Deze en andere vraagstukken (zoals overtoerisme), zijn natuurlijk niet nieuw. Precies 25 jaar geleden stelde de Raad voor Natuurbeheer in het rapport Gaan we te ver? al de vraag: moeten we wel zo nodig alles zien en doen wat ons aanlokkelijk en interessant toeschijnt, en tot welke prijs moet daartoe ruimte/vrijheid worden geboden? Sindsdien hebben tal van initiatieven inzicht gegeven in wat duurzaam toerisme in de praktijk kan betekenen, maar tot een echte omslag is het niet gekomen. Waarom niet?

Allereerst zijn er bijna geen ngo’s – als SNV, Cordaid of het WNF – meer, die zich specifiek richten op duurzaam toerisme. Het 25 jaar geleden ontstane netwerk van organisaties dat zich op deze problematiek richt is deels uit elkaar gevallen en kennisontwikkeling over duurzaam toerisme is beperkt en versnipperd.

Systeemomslag is nog ver weg

Gelukkig is het niet alleen kommer en kwel. Een aantal koplopers binnen de toerisme sector brengt inmiddels duurzaam toerisme in de praktijk. Maar de systeemomslag die nodig is om toerisme, sociaal-economische ontwikkeling, klimaat en biodiversiteit met elkaar in balans te brengen, is nog ver weg.

Beleid ontbreekt om toerisme te koppelen aan andere terreinen (klimaat, biodiversiteit, energie, mobiliteit, armoedebestrijding en ontwikkeling).

Vijfentwintig jaar geleden maakten we ons al druk over de effecten van toerisme. Dezelfde vraagstukken zijn nog steeds actueel, maar inmiddels veel groter. Wij pleiten voor een integrale aanpak, waarbij overheden, toeristische bedrijven en toeristen zich samen hard maken voor klimaatneutraal reizen en groen en duurzaam toerisme.

Want alleen dan kunnen onze vakanties bijdragen aan de bescherming van biodiversiteit en kan de lokale bevolking maximaal van onze aanwezigheid profiteren.

Rene Van Der Duim René van der Duim is hoogleraar culturele geografie aan de Wageningen Universiteit.Beeld -
Marnix Viëtor is adviseur natuur en duurzame ontwikkeling.Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden