Opinie

‘Onderzoek misstanden sneller en efficiënter’

Gert-Jan Ludden plaatst zijn vraagtekens bij de Nederlandse reflex om bij ernstige gebeurtenissen direct een onderzoekscommissie in te stellen.

Door de stroperige aanpak gaan de scherpe kantjes van de bevindingen af en resteren slechts vage conclusies en aanbevelingen. Beeld Nederlandse Freelancers

Bij ernstige gebeurtenissen is de eerste reflex meestal het instellen van een onderzoekscommissie, vaak geïnitieerd door bewindslieden. Recente voorbeelden zijn het onderzoek naar de vuurstapel in Den Haag, het seksueel misbruik bij ProDemos, het politieoptreden rond het voetbalduel Ajax-Juventus, het gegoochel met misdaadcijfers bij de politie – waar voormalig staatssecretaris Mark Harbers van Justitie en Veiligheid vrolijk aan meedeed – en onderzoek naar misstanden bij interlandelijke adoptie. Inmiddels worden we in Nederland een beetje ‘onderzoeksmoe’ en krijgen we een hekel aan deze geldverslindende en onnodige vertragingstactieken.

De meeste onderzoeken hebben iets onoorbaars gemeen. De onafhankelijkheid van de commissieleden staat vaak ter discussie. Tjibbe Joustra onderzoekt ProDemos, waar VVD-partijgenoot Ed Nijpels voorzitter is van de raad van toezicht. Burgemeester Femke Halsema gelast een onafhankelijk onderzoek naar het politieoptreden bij Ajax-Juventus en deze opdracht verstrekt zij aan haar eigen veiligheidsadviseur. Politiefunctionarissen beschuldigen hun superieuren van gesjoemel met misdaadcijfers en de korpsleiding doet zelf onderzoek. Verder laten de onderzoeksresultaten veel te lang op zich wachten.

Tijd kopen

Door de stroperige aanpak gaan de scherpe kantjes van de uiteindelijke bevindingen af en resteren slechts vage conclusies en aanbevelingen. De onderzoeken worden voornamelijk geleid door (gewezen) politici en bestuurders die er nog een ‘vriendschappelijk klusje’ bij mogen doen.

Bovendien kun je je afvragen of in sommige situaties onderzoek wel nodig is, omdat het iets uitstraalt van ‘tijd kopen’ en het uit de wind houden van bestuurders en toezichthouders die opzichtig hebben gefaald. Het is dan ook niet vreemd dat we regelmatig niets meer vernemen van de onderzoeksresultaten.

Gert-Jan Ludden is adviseur crisisbeheersing. Beeld Pascale Drent

Natuurlijk zijn er complexe situaties die intensief onderzoek vergen, zoals bijvoorbeeld de MH17- ramp, de moord op Anne Faber en het drama met de stint in Oss. Deze worden dan ook door de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) uitgevoerd. Voor het merendeel van de eenvoudige onderzoeken zou ik echter willen pleiten voor een ‘spoedonderzoek’ met heldere spelregels, naar analogie van het snelrecht en het kort geding binnen de rechtspraak.

Een spoedonderzoek moet alleen plaatsvinden als het echt nodig is, omdat verspilling van gemeenschapsgeld moet worden vermeden.

De onderzoekscommissie moet volstrekt onafhankelijk zijn en worden geleid door een materiedeskundige (bij voorkeur een ‘onbekende Nederlander’). De commissie moet binnen uiterlijk zes weken haar eindrapport presenteren en de resultaten voor een breed publiek toegankelijk maken.

Voortvarende efficiëntie

Dit voorstel van versneld en onafhankelijk onderzoek komt overeen met de ideeën van professor Pieter van Vollenhoven, die hij recentelijk heeft opgetekend in zijn boek Oproep van een waakhond, dat naar aanleiding van zijn tachtigste verjaardag is uitgegeven.

Velen zullen denken dat zorgvuldigheid boven snelheid gaat. Echter: met een voortvarende, efficiënte en effectieve aanpak hoef je de zorgvuldigheid geenszins geweld aan te doen. Integendeel, het bevordert de kwaliteit zelfs. Kortom, dit idee rechtvaardigt een nadere analyse. Het is wel belangrijk dat een onafhankelijke instantie toetst en bewaakt dat spoedonderzoeken volgens de regels worden uitgevoerd.

Dat zou zoals Van Vollenhoven suggereert een nog op te richten Nationale Veiligheidsinspectie kunnen doen, een samenvoeging van de tien bestaande overheidsinspecties. Het zou ook een taak kunnen zijn van de Stichting Maatschappij en Veiligheid (waar Van Vollenhoven voorzitter van is).

Uiteindelijk moet het maatschappelijk belang ermee zijn gediend en moet het spoedonderzoek recht doen aan gedupeerden door snel helderheid te verschaffen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden