Marjolijn de Cocq.Beeld Artur Krynicki

Omdat er geen veldslagen meer waren, ging Johann Rugendas wilde natuur schilderen

PlusMarjolijn de Cocq

Overgrootvader Georg Philipp (1666-1742) was de grondlegger van het schildersgeslacht Rugendas. ‘Dat had ermee van doen dat hij in zijn jeugd zijn rechterhand was kwijtgeraakt; die verminking maakte hem namelijk ongeschikt voor het klokkenmakersvak, waar zijn familie zich van oudsher aan wijdde en waarop ook hij zich van kindsbeen af had voorbereid.’

Een fraaie anekdote in een van de fraaiste en tegelijk meest vervreemdende boekjes die de afgelopen weken voorbijkwamen: Een episode uit het leven van een landschapsschilder van César Aira. Meer dan honderd titels heeft de Argentijnse schrijver op zijn naam staan; sinds de jaren negentig publiceert hij elk jaar minstens twee novelles. Zoals het door Adri Boon voor uitgeverij Koppernik vertaalde Un episodio en la vida del pintor viajero uit 2000.

Hoofdpersoon is de Duitse kunstenaar Johann Moritz Rugendas (1802-1858). Waar zijn vader, grootvader (en diens twee broers) en overgrootvader zich hadden gespecialiseerd in het schilderen van veldslagen, moet hij een andere richting inslaan, omdat na de Slag bij Waterloo in Europa ‘de eeuw van de vrede’ is aangebroken. Hij kiest voor het afbeelden van de exotische natuur in verre oorden, wat ‘het kunstenaarschap koppelde aan zijn reislust’.

Zijn eerste reis voert hem naar Brazilië: op zijn negentiende sluit hij zich aan bij een expeditie van baron Georg Heinrich von Langsdorff, ge­financierd door de tsaar van Rusland. Al snel gaat hij solo verder, omdat de baron zich tijdens de oversteek van de Atlantische Oceaan ‘onhandelbaar en krankzinnig’ had gedragen.

Zijn tweede en laatste reis naar Amerika nam zestien jaar in beslag, van 1831 tot 1847, en voerde naar Mexico, Chili, Peru, opnieuw Brazilië en Argentinië – een onvolledige catalogus komt tot 3353 schilderijen, aquarellen en tekeningen. De episode waar Aira na omtrekkende bewegingen op scherpstelt, speelt zich af in 1838. Rugendas is een vertwijfeld man; zijn werk is in de eenvoud die hij heeft weten te bereiken zo ‘begrijpelijk’ geworden dat het zich leent voor reproductie en wordt gebruikt voor de vervaardiging van behangpapier en als decoratie op Sèvres­porselein.

Hij is in Argentinië, waar hij op de uitgestrekte vlakten de ware inspiratie hoopt te vinden, als hij door een gruwelijk ongeluk verminkt raakt, maar ondanks onmenselijke migraineaanvallen en hallucinaties wil hij doorwerken. En dan vindt er door indianen eindelijk de raid plaats waar hij zijn zinnen op had gezet – zodat hij ­alsnog in de voetsporen van zijn voorvaderen treedt.

Er is een ‘schat aan brieven’, waarop Aire het innerlijk debat van Rugendas baseert. En dit boekje, geïllustreerd door het onderwerp zelf, is een schat op zich.

Reageren? m.decocq@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden