Opinie

‘Noord zou het Brooklyn van Amsterdam worden, maar zonder plek voor de middenklasse’

Amsterdam-Noord is niet meer voor de middenklasse, schrijft buurtbewoner en architect Ekim Tan in een opiniestuk. ‘Waarom? Het korte antwoord: Den Haag.’

Beeld Luuk Kramer

2010. Ik herinner mij het nu nog, de eerste keer op de pont naar Noord. Het bracht me naar mijn tienerjaren in Istanboel, de veerboot naar mijn school in Kadikoy rook hetzelfde. Ik was meteen blij.

Ik kwam naar Noord vanwege mijn promotie-onderzoek aan de Technische Universiteit Delft. Als stedenbouwkundig onderzoekster wilde ik meer weten over de transformatie van het voormalige Shellterrein, Overhoeks. Het woningbouwplan was destijds officieel failliet gegaan als gevolg van de crisis van 2008.

Brooklyn

Noord was geen gewone plek, werd mij verteld. Het zou het nieuwe ‘centrum’ van Amsterdam worden, het Brooklyn van Amsterdam waar alle yuppies, tweeverdieners en empty-nesters – ouders waarvan de kinderen niet meer thuis wonen – zouden komen wonen.

Het zag er dramatisch uit. Een paar zielige luxeappartementen op het braakliggende terrein van het bijna totaal gesloopte gebied. Die dag hadden wij ook de achterliggende gebieden bezocht. We zagen de Van der Pekbuurt, toen een arbeiderswijk met innovatieve sociale woningbouw, en Buiksloterham, toen nog een werkgebied met een aantal woningen en scholen, vol mooie ruwe randjes. Ik werd meteen verliefd op het gebied en de maanden en jaren erna zou ik er verder in duiken. Sterker: een half jaar later verruilde ik mijn geliefde appartement aan de Rotterdamse Heemraadssingel voor een kleine studiowoning in de Jasmijnstraat, met een tijdelijk studentencontract van de Woningcorporatie Ymere.

Lange wachttijden

In 2020 is Overhoeks is bijna volgebouwd met woontorens voor de hoge inkomens; ik woon nog steeds naar genoegen in de Van der Pekbuurt. Een groot verschil: ik ben geen huurder van Ymere meer. Ik moest mijn contract opgeven. Een deel van de voormalige arbeiderswijk is intussen gerenoveerd en tegenwoordig zijn de huizen te koop voor 7000 euro per vierkante meter, vergelijkbaar met de prijs voor een woning in de binnenstad.

Dit betekent dat als een jonge onderzoeker uit Delft vandaag naar Noord zou komen, hij of zij er geen kans op een woning zou maken, tijdelijk noch permanent. En niet alleen in mijn wijk, maar ook in Molenwijk en in Nieuwendam zijn de kansen voor starters beperkt.

14 jaar wachten

De woningvoorraad in Noord bestaat nu voor ongeveer 35 procent uit koopwoningen in de vrije sector en voor 5 procent uit huurwoningen in de vrije sector. Ongeveer 60 procent van de woningvoorraad in Noord bestaat uit sociale huurwoningen. Mensen met een jaarlijks inkomen van minder dan 41.000 euro hebben een kans op een huurcontract voor zo’n woning... na meer dan 14 jaar wachten.

Met deze ongekend lange wachttijden biedt Noord geen oplossingen voor de nieuwe groeiende armoede. En met slechts 1 procent huurwoningen voor het middensegment zijn er geen realistische kansen op huur voor de middenklasse. Er zijn nieuwe ontwikkelingen in Buiksloterham, Elzenhagen Zuid, Overhoeks en NDSM, maar voor een jonge onderwijzer die in Noord begint les te geven is geen onderdak te vinden. Zo verhuisde de juf van mijn dochter vorige weekend naar West na langdurig vruchteloos zoeken in Noord.

Politiek Den Haag

In Amsterdam regeert een lokale coalitie met een sterke sociale agenda, en de stad kent een gedreven en hardwerkende wethouder met hart voor betaalbaar wonen. De gevestigde woningcorporaties hebben genoeg kennis, ervaring en capaciteit om de woningbouwopgave voor de middenklasse makkelijk te kunnen realiseren. Bovendien, Amsterdam is de eigenaar van veel grond in de gemeente, een groot voordeel dat voor veel meer regie zorgt in zijn bouwgronden. Toch lukt het Amsterdam maar niet zijn middenklasse een handje te helpen.

Waarom? Het korte antwoord: Den Haag. Het lange antwoord: voor een effectief beleid moeten de lokale en centrale overheid samenwerken. Dat doen ze op dit moment niet.

Om een voorbeeld te geven: hoewel de corporaties partijen zijn die voor de langere termijn een middensegment aan koop- en huurwoningen zouden kunnen garanderen, mogen ze van het rijk geen woningen voor de middenklasse bouwen. Als corporaties dat toch willen, moet er eerst een langdurig onderzoek komen om uit te zoeken of de markt dat ook wel wil. De meeste corporaties beginnen daar niet aan omdat zij vertragingen en onzekerheden willen vermijden.

Ook zijn er niet zo veel marktpartijen die echt middenklassewoningen willen bouwen. Zo werd het Amsterdamse nieuwbouwbeleid – 40 procent sociaal, 40 procent middensegment, 20 procent vrije markt – zonder uitzondering in elk projectcontract kapot onderhandeld. Ja, of er komen ‘betaalbare’ woningen van 30 vierkante meter of andere oplossingen die de middenklasse niet helpen. En dan geldt ook weer dat woningen die gedurende 25 jaar betaalbaar moeten blijven, daarna toch weer doorstromen naar de vrije markt. Dat levert na 25 jaar dus opnieuw problemen op rond betaalbaar wonen.

Crimineel

Als u benieuwd bent hoe ik erin ben geslaagd toch in Van der Pekbuurt te blijven: toen mijn tijdelijk contract met Ymere was afgelopen, was ik zeven maanden zwanger . Ik kon geen nieuwe woning huren of kopen. Met onmogelijke wachtlijsten en marktprijzen was huren geen optie meer. Een ‘geliberaliseerde’ woning van de Alliantie bood mij in 2015 de oplossing.

Toch ben ik een groot tegenstander van het verkopen van sociale woningen. Mijn woning kost inmiddels 2,5 keer meer dan toen en is dus al doorgestroomd naar de vrije markt. Er is geen enkele regel die dat stopt, dat is bijna crimineel in mijn ogen.

Den Haag moet zo snel mogelijk de woningbouwcorporaties aan het werk zetten voor de middenklasse, in plaats van dat ze de corporaties laten verkopen wat ze in laatste honderd jaar met veel moeite hebben opgebouwd. Het is dus ook hoog tijd dat er een nieuwe coalitie in Den Haag wordt geïnstalleerd met een sterke sociale agenda. De volgende verkiezingen zijn daarom belangrijker dan ooit.

Ekim Tan

Architect, oprichter van ­Games for Cities en ­directeur van Play the City.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden