Theodor Holman. Beeld Artur Krynicki
Theodor Holman.Beeld Artur Krynicki

Nooit heeft iemand ons verteld dat we moesten lezen

PlusTheodor Holman

Theodor Holman

Het is nieuws dat mij ook verontrust: ‘Leescrisis onder Nederlandse jeugd baart taalexperts grote zorgen.’

Toevallig sprak ik gisteren met leeftijdgenoten over de boeken die wij als kind lazen. We kwamen al heel snel (binnen een paar minuten) op zo’n dertig titels en daaronder tamelijk wat boeken waarvan ik me afvraag of die nog wel zouden worden uitgegeven: Arendsoog, Pim Pandoer, Biggles, De Vijf, het gehele oeuvre van J.B. Schuil, van Christiaan van Abkoude. Stoere jongensboeken. Als er meisjes in voorkwamen hielpen ze moeder, geloof ik. Of ze gingen zich verloven. Daarnaast las ik grote hoeveelheden strips. Van de foute Hergé en van de foute Willy Vandersteen. Heerlijk. Dick Bos, even voor het slapengaan.

Nooit heeft iemand ons verteld dat we moesten lezen. Wel zag ik mijn ouders lezen en vooral mijn vader vertelde over de boeken die hij op de plee las en daar liet liggen: Maigret, Perry Mason, Nero Wolfe… “Er is een lijk gevonden van een jonge vrouw in de kamer van een rechter… Die beweert dat hij het niet heeft gedaan.”

Vanaf mijn twaalfde lazen we die boeken samen. Ik had ze vaak eerder uit dan hij, want ik zat langer op de wc, vooral als ik moest helpen met afwassen. “Ik weet wie het heeft gedaan,” riep ik dan triomfantelijk.

“Ja, je moeder. Morgen en overmorgen was jij af!”

Mijn leeftijdgenoten en ik vroegen ons af waarom niemand meer Latijn spreekt.

“Omdat de elite die wist hoe het hoorde de taalregels vaststelde, maar er kwam steeds minder elite of er kwam een andere elite die die taalregels niet beheerste.”

Een belangrijke les.

Taal verandert, ik weet het. Vooral in Nederland, denk ik. Pak een Nederlands boek van tweehonderd jaar geleden. Bijna onleesbaar.

Vondel: onleesbaar. (Shakespeare kunnen we wel lezen. Engeland heeft dan ook meer ‘elite’.)

Ook taal kan ziek worden. Ook taal kan sterven en wordt dan een dode taal. Ik vrees dat Nederlands zo’n dode taal wordt. Kan het me schelen?

Een vriend van mij bestudeert het Jiddisch.

“Is een taal dood als hij door meer mensen wordt bestudeerd dan hij ooit werd gesproken?” vroeg hij zich hardop af.

En wat is taal? Mijn vriend antwoordde in het Jiddisch: “Een taal is een dialect met een leger en een vloot.”

Een kind, net als een volwassene, leest als hij denkt uit een boek voordeel te halen. Wat dat voordeel is, weet je niet. Het is de taal die moet verleiden.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden