PlusHet Debat

Nog steeds overlast door coffeeshops in Amsterdam, wat nu?

Beeld Getty Images

Hoewel honderden coffeeshops weg zijn, bleef er overlast in Amsterdam. Wat nu? Een debat tussen Don Ceder, advocaat en raadslid van de ChristenUnie, en cannabisadvocaat Maurice Veldman.

Deelnemers aan Het Debat reageren op drie stellingen van Het Parool. Eén stelling brengen ze zelf in. In een slotpleidooi reageert elke deelnemer op de ander.

Stelling 1:
De Amsterdamse economie heeft toeristen nodig. Omdat de coffeeshops veel toeristen trekken, moeten ze open blijven.

Maurice Veldman: “Het sluiten van coffeeshops leidt niet tot een afname van het aantal toeristen. In 2009 stemde na een intensieve politieke lobby van het stadhuis een meerderheid van de gemeenteraad na lange discussies in met het plan om in de binnenstad (postcodegebied 1012) de helft van het aantal coffeeshops te sluiten. Onder aanvoering van toenmalig wethouder Asscher werd de bezem door de binnenstad gehaald. Dat was de oplossing tegen verloedering en toerisme, was de overtuiging.”

“Tien jaar later bleek deze aanpak een totale mislukking. Onderzoek in 2018 van de Amsterdamse Rekenkamer toonde vriend en vijand dat de Wallenaanpak in zo goed als alle onderdelen een fiasco is geworden. Nutella- en kaaswinkels, Argentijnse steakrestaurants en avondsupermarktjes bepalen dankzij Project 1012 het straatbeeld. Monocultuur is het resultaat. De toeristen blijven in steeds grotere aantallen komen, ondanks de massale sluitingen. Het aandeel toeristen dat zich aangetrokken voelt door coffeeshops is hetzelfde gebleven, maar het aantal toeristen dat de binnenstad bezoekt is ruimschoots verdubbeld. Het getalsmatig decimeren van coffeeshops heeft niet geleid tot een afname van het toerisme.”

Don Ceder: “De Amsterdamse economie is voor een groot deel afhankelijk van bezoekers. De positieve kanten van toerisme worden echter overschaduwd door de negatieve gevolgen. De leefbaarheid staat vanwege chaotische drukte, (geluids- en drugs)overlast, (illegale) vakantieverhuur, bergen afval et cetera steeds meer onder druk. Bijna iedereen is het er inmiddels over eens dat er snel iets moet veranderen.”

“Veel toeristen zien Amsterdam als de stad waar je straffeloos kunt doen wat niet in eigen land mag; een goedkoop decor voor wilde feesten met drank en drugs zonder daarbij rekening te houden met de inwoners van de stad. Deze ‘prettoeristen’ mogen wat mij betreft wegblijven. Aangezien coffeeshops slechts voor een specifieke groep een hoofdreden zijn om naar Amsterdam te komen, zou het geen economische ramp zijn als coffeeshops niet meer toegankelijk zijn voor toeristen. De stad zal een ander type bezoekers aantrekken en de economie zal blijven draaien. Coffeeshops zijn niet de economische levensaders van de stad, integendeel.”

Stelling 2:
Coffeeshops moeten alleen open blijven voor Amsterdammers. Zoiets kan gerealiseerd worden met een wietpas of ingezetenencriterium.

Don Ceder: “Om het drukte- en overlastprobleem te beteugelen zal er aan verschillende knoppen gedraaid moeten worden. Uit recent onderzoek van de dienst Onderzoek, Informatie en Statistiek bleek dat voor een meerderheid van de ondervraagde toeristen, 57 procent, de coffeeshops een belangrijke reden zijn om hier naartoe te komen. 22 procent van de ondervraagden zei zelfs dat blowen de belangrijkste reden is om te komen. Dat betekent dat invoering van het ingezetenencriterium het blowtoerisme fors zou kunnen terugdringen.”

“De enige stad in Nederland die qua omvang van het drugstoerisme enigszins met Amsterdam te vergelijken is, is Maastricht. Daar handhaaft men al jaren naar tevredenheid het ingezetenencriterium. In een evaluatie van de Politieacademie uit 2015 werd het volgende geconcludeerd: ‘Experts en uitvoerders zien voor het eerst sinds jaren vooruitgang op het softdrugsdossier: het wegvallen van buitenlandse coffeeshopklanten en een afname van de illegale drugshandel met buitenlanders in Maastricht (coffeeshopklanten waren ook potentiële klanten voor harddrugshandelaren) en een afname van de drugsoverlast.’”

Maurice Veldman: “De wietpas is een zeer ongelukkig middel om het toerisme in te dammen. Uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam, uit 2016 getiteld Waterbed, drukte en overlast, en uit een evaluatie in 2014 van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum bleek dat na invoering van de wietpas elders in Nederland straathandel tot bloei komt.”

“Als zoiets in Amsterdam gebeurt, vormt dit een grote inbreuk op de openbare orde en de veiligheid van alle inwoners. Dit werkt ondermijnend op het leefklimaat van de stad.”

“De wietpas is na lang procederen als middel binnen het gedoogbeleid toelaatbaar verklaard omdat het onder andere een burgemeester vrij staat dit middel niet in te zetten. Dát is de Amsterdamse optie.”

Stelling 3:
Als Amsterdam coffeeshops sluit, neemt de illegale drugshandel toe. Dat moeten we niet willen.

Maurice Veldman: “De stelling klopt. Het was de enige reden dat coffeeshops als enige horeca direct na afkondiging van de lockdown de verkoop van softdrugs mochten voortzetten.”

“Als coffeeshops in het centrum worden gesloten, wordt het straatbeeld onmiddellijk bepaald door een circuit van illegale cannabisaanbieders. Nu al circuleren op sociale media menulijsten met hetzelfde aanbod aan cannabissoorten dat in coffeeshops worden verkocht. Als je een 06-nummer belt staat de dealer in no time op elke hoek van de straat. Een dergelijke wijze van cannabisverkoop werkt bij uitstek ondermijnend op het leefklimaat van alle bewoners van de binnenstad. Er valt niet goed te handhaven en de politie zit opgezadeld met nog meer taken waardoor het echte politiewerk in gevaar komt.”

Don Ceder: “Het ingezetenencriterium is een geschikt en doelmatig instrument om blowtoerisme terug te dringen. Op basis van de ervaringen in Maastricht weten we nu al dat straathandelaren vooral in het begin kansen zullen zien. En om dat goed aan te pakken is vanaf het begin al politiecapaciteit, consequente handhaving en een duidelijke strategie nodig. In Maastricht daalde de overlast namelijk vervolgens en bleek het ingezetenencriterium juist heel effectief.”

“Het is wel belangrijk dat dit dan ook internationaal gecommuniceerd wordt. Er zullen nauwelijks mensen zijn die ondanks het ingezetenencriterium toch naar Amsterdam komen om illegaal wiet te kopen. Illegaal drugs kopen kan namelijk ook in je eigen omgeving of elders; daar hoef je niet speciaal voor naar Amsterdam te komen.”

“Het is cruciaal dat de gemeente vanaf het begin doorpakt. Straathandel zul je nooit helemaal uitbannen, maar vanwege fors minder potentiële klanten en een goede handhaving zal per saldo de overlast afnemen.”

Eigen stellingen

Maurice Veldman
Meer coffeeshops leidt tot minder openbare ordeverstoringen

“Als er maatregelen genomen moeten worden om de toeristenstroom in te dammen, kijk dan naar steden als Venetië en Rome als lichtende voorbeelden die Amsterdam voorgingen bij het beteugelen van drommen toeristen. Kijk naar de effectiviteit van de daar genomen maatregelen, zoals geen buitenlandse kentekens in het centrum, belasting heffen, vooraf reserveren en noem maar op. Toeristen weer je niet door één kop van Jut aan te wijzen. Dat heeft het fiasco van de Wallenaanpak bewezen. Een succesvolle aanpak bestaat uit veel meer.”

“Spreiding van toerisme is een antwoord. Als de coffeeshop inderdaad in staat is mensen naar Amsterdam te lokken, open dan coffeeshops in de gehele stad, zodat overal in de stad wordt geprofiteerd van de inkomsten. Buiten het centrum zijn grote delen van de stad in ontwikkeling. Horeca en winkels zouden daarvan profiteren. En zij krijgen nu de hardste klappen. Amsterdam heeft niet minder coffeeshops nodig, maar meer.”

Don Ceder
Amsterdam heeft een ander ­internationaal imago nodig

“Burgemeester Halsema zei onlangs: ‘Ik vind dat Amsterdam internationaal soms een ordinairder imago heeft dan ze verdient.’ Ik ben het daarmee eens. Amsterdam staat wereldwijd bekend als drugshoofdstad van de wereld, met alle gevolgen van dien. Een ander internationaal imago vereist een actieve inspanning en communicatie van de gemeente. Als Amsterdam namelijk geen nieuw imago tegenover het oude stelt, zullen mensen alsnog op basis van oude referentiekaders naar de stad komen.”

“Het ingezetenencriterium is een belangrijke stap richting een nieuw imago, mits duidelijk gecommuniceerd. Ook inwoners willen dit graag. Recent heeft het volksinitiatief ‘Stop het drugstoerisme in Amsterdam’ de benodigde handtekeningen gehaald voor een behandeling in de gemeenteraad. Alles overwegende sluit ik mij aan bij de conclusie van Tops en Tromp in het rapport De achterkant van Amsterdam: Het verdient aanbeveling nog eens goed te kijken naar het ingezetenencriterium waar Amsterdam zeven jaar geleden niet aan wilde.”

Het slotpleidooi

Maurice Veldman
“Het onderzoek van Tops en Tromp dat Ceder aanhaalt, miskent dat de overlast ernstig toeneemt als coffeeshops worden gesloten. Dat is niet onderzocht. Er is niet gekeken naar ervaringen met de Wallenaanpak. Dat is een gemiste kans. Dit onderzoek is geen wetenschappelijk antwoord vanwege de beperktheid van de ondervragingen.”

“Daarnaast valt de situatie in Maastricht niet te vergelijken met de Amsterdamse situatie. Maastricht is een provinciestad aan de grens met België. Het toerisme wordt daardoor grotendeels bepaald door Belgen die in korte tijd in Maastricht zijn. Toeristen komen naar Amsterdam voor allerlei bezienswaardigheden, niet alleen coffeeshops.”

“De overlast in Maastricht is door de politie in kaart gebracht. Er zijn heel veel illegale verkooppunten bijgekomen. In een snackbar koop je naast friet een zakje cannabis: wiet met friet. Dat willen we in Amsterdam echt niet hebben. Er valt niet meer goed te handhaven bij een toename van illegale verkooppunten en dit werkt ondermijnend. In Amsterdam zal het toerisme weinig indammen bij het sluiten van coffeeshops, zoals in mijn reactie op de eerste stelling staat beschreven. De overlast op straat zoals de wietdamp die door klagende buurtbewoners wordt beschreven en aanleiding was voor de petitie ‘Amsterdam heeft een keuze’ zal niet verminderen maar juist toenemen bij sluiting van coffeeshops. Spreiding werkt beter, maar biedt niet dé oplossing omdat er ook andere maatregelen moeten worden genomen.”

Don Ceder
“Ik ben het met de heer Veldman eens dat er veel knoppen zijn waaraan gedraaid zal moeten worden om de leefbaarheid in de binnenstad te verbeteren. Waaronder de aanpak van de monocultuur, budgetvluchten, strengere handhaving alcoholverbod en het serieus nemen van signalen van inwoners.”

“Maar juist vanwege de constatering van meneer Veldman dat het aantal toeristen dat zich aangetrokken voelt door coffeeshops de afgelopen jaren procentueel niet is gedaald, zou een ingezetenencriterium een effectief instrument kunnen zijn. De belangrijkste reden om naar de stad te komen valt voor veel drugstoeristen dan weg.”

“Er wordt omtrent dit onderwerp geregeld een rookgordijn opgetrokken door te verwijzen naar resultaten van de wietpas (iets anders dan het ingezetenencriterium). In gemeenten waar drugstoerisme vóór het invoeren van ingezetenencriterium een erkend probleem was, zoals in Amsterdam, is de maatregel simpelweg effectief gebleken. Het handhavingsaspect verdient daarbij uiteraard de volle aandacht en de juiste strategie, maar het geschetste doemscenario over straathandel is overdreven zoals ik al beschreef bij de stellingen.”

“We zien nu welke toeristen we het snelst weer in de stad hebben, op de Wallen kun je alweer over de hoofden lopen. En volgens mij is dat door niemand gewenst. Kortom: waar wachten we nog op?”

Don Ceder, advocaat en ­fractievoorzitter van de Christen­Unie in Amsterdam.Beeld Lin Woldendorp
Maurice Veldman, advocaat bij Vink, Veldman & Swier advocaten, gespecialiseerd in alle ­facetten van het gedoogbeleid rond cannabis.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden