Maarten Moll.Beeld Sjoukje Bierma

Niet zichtbaar ademt het huis de verschrikkingen van de oorlog

PlusMaarten Moll

Je zou het als een kunstwerk kunnen beschouwen, zoals het daar staat. Een houten huis onder een grote, glazen constructie. Verweerd hout, gerafelde gordijnen voor de ramen. Lapje grond eromheen.

Je zou het zelfs als een attractie kunnen zien. Als je het los zou zingen van wat er in het huis is gebeurd, als je de planken, de stof, de spijkers en de verf alleen zou zien als planken, stof, spijkers en verf.

En als het huis niet zou staan op de plek waar het staat.

Maar daar staat het wel. Op die plek, op dat stuk grond waar ooit – de meeste sporen zijn verdwenen – een kamp was van waaruit in de Tweede Wereldoorlog ruim 102.000 Joden naar concentratie- en vernietigingskampen zijn vervoerd.

Kamp Westerbork (Judendurchgangslager Westerbork).

En het houten huis was in de oorlog het huis van de Duitse kampcommandant Albert Konrad Gemmeker. Geen attractie, maar – Armando indachtig – een ‘schuldig’ gebouw in een ‘schuldig’ landschap. Niet zichtbaar ademt het de verschrikkingen van de oorlog.

De rest van de vakantiedag bleven huis en getal in gedachten aanwezig.

Ik was al eens eerder in een kamp geweest.

Eind jaren zeventig. Vakantie in het noordoosten van Frankrijk. Ik, een jaar of twaalf, hield een dagboek bij, met daarin verslagen van bezoeken aan kastelen, markten en het campingleven. Ik plakte daar plaatjes uit folders, toegangskaartjes, en losgeweekte etiketten van vreemde yoghurtjes bij.

Op een bewolkte dag waren we wat aan het rondrijden in de rode Volkswagen Variant van mijn vader. We reden door een bocht en daar lag het.

Natzweiler-Struthof.

Een concentratiekamp uit de Tweede Wereldoorlog.

Gingen we kijken?

Niet echt een leuk vakantie-uitje, toch?

Waren er geen kastelen in de buurt?

We gingen kijken.

Ik herinner me barakken, en vitrines vol schoenen en brillen. En verderop in het kamp op een verhoging een galg. Heel naargeestig, dat donkere hout, die grijze strop. Die galg maakte de meeste indruk op me. (Ook omdat we toen het spelletje galgje heel veel spelden.)

Natzweiler-Struthof, zo leerde ik later, was een Nacht und Nebelkamp, kampen speciaal opgezet om gevangenen, verzetsmensen, spoorloos te laten verdwijnen (familie werd niet van het overlijden op de hoogte gebracht). Zware dwangarbeid, weinig eten.

Ik herinner me ook dat de stemming, eenmaal weer in de auto, nogal bedrukt was. En dat we ergens ijs zijn gaan eten. Vrolijk werd het geloof ik niet meer die dag.

Mijn vader gaf me nog de toegangsbiljetten en een informatieboekje over het kamp. Ik kon er niets mee, wilde het bezoek aan het kamp mijn vakantie niet laten bezoedelen.

Ik heb die dag spoorloos laten verdwijnen in mijn dagboek.

Maarten Moll schrijft over dagelijkse beslommeringen in de stad. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? m.moll@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden