Opinie

‘Niet iedereen die het coronabeleid bekritiseert, is een gek’

Iedereen die het coronabeleid bekritiseert, framen als een complotdenker? Raisa Blommestijn waarschuwt dat je zo de gezondheid van onze democratie aantast.

Demonstratie tegen de coronamaatregelen in het centrum van Berlijn, vlak bij de Brandenburger Tor.Beeld AFP

Afgelopen zaterdag kwamen er tussen de twintigduizend en één miljoen mensen – de schattingen variëren nogal – op de been in Berlijn om te demonstreren tegen coronamaatregelen. In Den Haag vond diezelfde dag ook zo’n soort demonstratie plaats, georganiseerd door Viruswaanzin. Daar kwamen naar verluidt honderden mensen op af.

De kritiek van zowel de demonstranten in Berlijn als die op het Haagse Malieveld luidt dat de respectievelijk Duitse en Nederlandse overheid inbreuk maakt op de democratische rechten van burgers. Beide landen zouden zich volgens hen ontpoppen tot dictaturen.

Andere kritiek op de bestrijding van het coronavirus wordt geuit door artsen. Een aantal van hen pleit voor een (preventieve) behandeling van het virus met hydroxychloroquine en zink. In Nederland zegt orthomoleculair arts Rob Elens zelfs dat hij patiënten met deze combinatie van corona heeft genezen.

Tot slot plaatsen ook bekende Nederlanders, zoals recent Doutzen Kroes op haar Instagrampagina, bij tijd en wijle vraagtekens bij het coronabeleid. Het fotomodel werd er vervolgens direct van beschuldigd ­– net als de demonstranten en zelfs de artsen – dat zij ‘aanhanger van een complottheorie’ is.

Gereduceerd tot een label

De geuite kritiek verschilt, maar het lijkt erop dat eenieder die zich kritisch opstelt jegens de door de overheid voorgestane bestrijding van de coronacrisis te maken krijgt met hetzelfde etiket. Zo wordt de aandacht afgeleid van de kritiek zelf en wordt die geridiculiseerd. Degene die de kritiek uitte, wordt gereduceerd tot een label.

Het werkt als volgt: een complot is gebaseerd op het idee dat er een kwade samenzwering aan de gang is, dat dit vergezocht is – of zelfs ronduit belachelijk – waarop de conclusie volgt dat de kritiek van de complotaanhanger per definitie niet serieus te nemen is.

Als het inderdaad de intentie is om een discussie over een bepaald onderwerp, in dit geval het coronabeleid, uit de weg te gaan, is het label ‘aanhanger van een complottheorie’ bijzonder effectief. Je maakt de persoon die de kritiek uit namelijk zo bij voorbaat verdacht. Zo bezien heeft het etiket ‘aanhanger van een complottheorie’ opplakken, iets weg van iemand framen. Zonder dat je überhaupt naar de geuite kritiek luistert, breng je iemand al in diskrediet. Zo hoef je een discussie over de inhoud van de kritiek – in dit geval het coronabeleid – helemaal niet meer te voeren.

Doden voorkomen

Een persoon zo framen, heeft daarnaast een afschrikwekkende werking. Als het over corona gaat, is dat effect extra effectief: de critici lopen het risico ervan te worden beschuldigd dat zij de volksgezondheid in gevaar brengen. Hoewel je geen ‘aanhanger van een complottheorie’ genoemd wil worden, wil je al helemaal niet schuldig zijn aan de dood van (kwetsbare) anderen. Dit terwijl sterfgevallen voorkomen ironisch genoeg juist is wat sommige critici, zoals in het geval van corona artsen, beogen.

Onder het mom van de volksgezondheid beschermen wordt zo de gezondheid van de democratie middels de framing steeds meer uit het oog verloren. Hoewel Nederland beslist geen dictatuur is, worden de eerste stappen in de richting van een dictatuur over het algemeen gezet door dissidenten en critici monddood te maken. Met andere woorden, wanneer de vrijheid van meningsuiting onder druk komt te staan.

Nu lijkt dat nu misschien op het eerste gezicht niet het geval: de ‘dissidenten’ mogen toch demonstreren en kunnen hun kritiek op het overheidsbeleid toch kenbaar maken? Ja. Maar je kunt je afvragen hoe effectief kritiek uiten nog is wanneer de criticus automatisch geframed wordt als ‘aanhanger van een complottheorie’ of zelfs als ‘gevaar voor de volksgezondheid’.

Een inhoudelijke, zinvolle discussie wordt op die manier wel degelijk vermeden of op zijn minst bemoeilijkt – en dat tast de gezondheid van onze democratie aan.

Raisa Blommestijn, jurist, filosoof en docent/onderzoeker van de Universiteit Leiden.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden