Opinie

‘Neem qua tolerantie een voorbeeld aan protestanten en remonstranten’

Hoe tolerant om te gaan met intolerantie? Volgens predikanten Joost Röselaers en Koen Holtzapffel valt een voorbeeld te nemen aan de remonstranten en protestanten. 

Rembrandts portret van remonstrant Johannes Uytenbogaert, ook wel gespeld als Wtenbogaert. Beeld Rijksmuseum Amsterdam

De troonrede opende dit jaar met: “Wij leven in een land waarin vrijheid samengaat met verdraagzaamheid en verantwoordelijkheidsgevoel.” Is dat wensdenken, kun je je afvragen na alle commotie over de Nashville­verklaring (uit orthodox-christelijke hoek) en de recent opnieuw aan het licht gekomen intolerante opvattingen in het islamitisch onderwijs.

Volgens een aantal groeperingen houdt noch God noch Allah van homo’s. En ook niet van gelijke behandeling van man en vrouw. Je kunt je ook afvragen in hoeverre de verontwaardigde reacties hierop vanuit vrijzinnige, progressieve hoek van tolerantie getuigen. Mensen die er anders over denken. worden door progressieven erg makkelijk in het verdomhoekje geplaatst, ten bate van het eigen gelijk.

Koen Holtzapffel. Remonstrants ­predikant te ­Rotterdam.

Voor het beginsel van tolerantie zijn het kortom turbulente tijden. Hoeveel intolerante boodschappen kan een tolerante samenleving verdragen? Natuurlijk, verdraagzaamheid vormt een impliciete kernwaarde van artikel 1 van de Grondwet, als consequentie van het gelijkheids- en antidiscriminatiebeginsel. Omdat wij elkaar niet mogen discrimineren, verdragen wij elkaar.

Artikel 6 wijst op de vrijheid van godsdienst en levensbeschouwing. Maar, hoe verdraagzaam moet je zijn richting de onverdraagzamen en tegenover mensen die er radicaal anders over denken?

Botsende grondrechten

De een verdedigt met de Grondwet in de hand het recht zich intolerant te uiten, de ander verlangt op grond van datzelfde artikel ingrijpen door justitie. We verwachten van de troonrede niet de oplossing van botsende grondrechten. Wel dienen de problemen rond intolerantie in een tolerante samenleving expliciet benoemd te worden en vertaald in een actieve opstelling en concrete maatregelen.

Tolerantie komt niemand aangewaaid. Van jongs af aan identificeren we ons met de ene groep en zetten we ons af tegen de andere. ­Leren tolereren vraagt om een actieve opstelling van opvoeders, maatschappelijke organisaties en overheid. Intolerantie hangt dikwijls samen met isolement. Wie intolerantie wil bestrijden zal iets moeten doen aan het isolement van sommige groepen in de samenleving. Onbekend maakt onbemind.

Joost Röselaers. Predikant van ­Vrijburg.

Dat isolement wordt mede veroorzaakt door geslotenheid van gemeenschappen, segmentering van de samenleving in gescheiden bevolkingsgroepen, kloven tussen arm en rijk. Een combinatie van maatregelen op het gebied van onderwijs, arbeidsmarkt en huisvesting is nodig voor het behoud van een tolerante samenleving.

De combinatie van geloof en tolerantie is en blijft moeizaam. Natuurlijk, wat orthodoxe christenen wordt toegestaan moet eveneens gelden voor orthodoxe moslims. Samenleven in een pluriforme maatschappij is leren omgaan met verschillen en de ander in diens afwijkende opvattingen respecteren, zonder direct te verbieden.

Kritische dialoog

Dat is de ene kant van het tolerantieverhaal. De andere kant is dat over intolerante boodschappen actief de kritische dialoog wordt gezocht. Niet alleen door de regering, maar door de hele samenleving. De overheid kan het voortouw nemen door geloofsgemeenschappen uit te nodigen zich nader te bezinnen op de verhouding van hun geloof tot de Nederlandse grondwaarde van verdraagzaamheid. Geestelijke leiders hebben daarbij een belangrijke en verantwoordelijke taak. Het gaat erom je intens verbonden te kunnen voelen met een specifieke geloofs­traditie en tegelijk die van anderen, al dan niet gelovig, respectvol tegemoet te treden.

Wij staan dit jaar stil bij 400 jaar remonstranten. De remonstranten stonden in 1619 voor tolerantie en geloofsvrijheid, en dat werd hen niet in dank afgenomen. De remonstranten werden verbannen, en richtten onder leiding van Johannes Uytenbogaert in september 1619 de Remonstrantse Broederschap op in Antwerpen. Tot en met dinsdag is in het Rijksmuseum nog de mooie tentoonstelling rond 400 jaar remonstranten, waarin het door Rembrandt geschilderde portret van Johannes Uytenbogaert centraal staat. De hand op het hart, en met een melancholische, zoekende blik in de ogen. Uytenbogaert staat met hoofd en hart voor een tolerante samenleving, met ruimte voor geloofsvrijheid. Geheel gerust is hij er niet over. Er is een lange weg te gaan, dat maakt zijn toekomst onzeker. Dit jaar – 400 jaar later! – hebben de strijdende partijen van toen (thans de PKN en de remonstranten) zich met elkaar verzoend.

Natuurlijk blijven er verschillen, maar de verdraagzaamheid en het verantwoordelijkheidsgevoel hebben de overhand bij beide geloofs­gemeenschappen.

In het Rijksmuseum wordt zaterdag de bundel Tolerantie in turbulente tijden gepresenteerd. Minister Sigrid Kaag is hoofdspreker op het symposium. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden