Johan FretzBeeld Artur Krynicki

Nederland is niet het braafste jongetje van de klas

PlusJohan Fretz

Het begon al met Wopke Hoekstra, de zoveelste minister van Financiën die wordt neergezet als toonbeeld van Hollandse nuchterheid. Dat die nuchterheid in de praktijk vooral neerkomt op een gebrek aan tact of empathisch vermogen, bleek onlangs weer. De honderden lijken per dag in Italië waren nog niet koud, of Hoekstra vroeg hardop waarom de Italianen hun economie niet eerder hadden hervormd. Timing.

Hoekstra is de buurman die als je huis in de fik staat, niet komt helpen met blussen, maar eerst vraagt waarom je de heg in de achtertuin nog steeds niet hebt gesnoeid. Hij bood zijn excuses aan, maar het kwaad was al geschied en bovendien vinden veel Nederlanders zo’n vraag volledig gerechtvaardigd.

De illusie bestaat hier dat wij het braafste jongetje van de klas zijn, een land dat in Europa alleen maar geeft en nooit wat terugkrijgt. Dat onze volledige economie is gebaseerd op export en dat wij dus als geen ander profiteren van de EU, is een verhaal dat politici al jaren niet meer vertellen, domweg omdat niemand het wil horen. Ondertussen is dit land een buitensporig belastingparadijs geworden, waar regering na regering de rode loper uitrolt voor multinationals. Die ontlopen zo niet alleen hun plicht om genoeg bij te dragen aan de samenleving, maar hollen die samenleving ook verder uit.

Bijvoorbeeld met hun kantoren in Nederlandse steden, vol goedbetaalde expatbanen, waarvan de lokale working class nauwelijks profiteert.De huizenprijzen worden opgedreven, kleine ondernemers kunnen de huren niet meer ophoesten, wat leidt tot eenkleurige straatbeelden met nog meer franchises en bewoners die hun stad uit worden gejaagd. Vergeet niet dat Rutte eerder bereid was om de aanstichters van dit kwaad verder te paaien met het afschaffen van de dividendbelasting, wat alleen afketste omdat Unilever hem afdankte.

Riepen deze praktijken maar dezelfde volkswoede op als het gebrek aan begrotingsdiscipline in Zuid-Europa. Maar nee. Dit is het land waar tijdens de vorige crisis talloze Hollanders zonder te betalen wegliepen uit Griekse restaurants, met de opmerking ‘we hebben al genoeg betaald’. Ik verzin het niet.

De keiharde opstelling van Mark Rutte bij de EU-onderhandelingen over het coronaherstelfonds moeten we vooral in dit licht zien. Slim van hem was dat hij, naast hervormingseisen, plots ook begon over de rechtsstaat. Vintage Rutte. Door er een morele component aan toe te voegen, werd het politiek meteen een stuk troebeler. Tenslotte zijn veel rechtse kiezers die roepen dat Zuid-Europa moet hervormen, óók enorme fan van de Hongaarse premier Viktor Orbán, die de rechtsstaat in zijn land al flink om zeep heeft geholpen. Voor veel linkse kiezers is het precies andersom: die willen internationale solidariteit in crisistijd, maar juichen eisen over de rechtsstaat juist toe.

Overigens is de discussie over begrotingsregels zeer gerechtvaardigd. Het kwalijke zit hem in de koppeling aan de noodrespons. Daarin schuilt een ongekend sadistisch genoegen, om de vinger nog eens op de hevig bloedende wond te drukken. Wij zijn helemaal niet het braafste jongetje van de klas. Wij zijn het bange joch dat het gevallen kind op het schoolplein nog een trap nageeft. De klikspaan, die zijn klasgenoten met groot plezier verlinkt bij de juf.

Natuurlijk werden in de einddeal juist de passages over de rechtsstaat het meest afgezwakt tot vaag gewauwel. Ook Europa weet uit wat voor hout wij zijn gesneden. Als je tegen Rutte zegt: ‘Jongens, willen jullie korting? Prima, maar dan wel een beetje dimmen over die rechtsstaat,’ dan zegt Rutte: ‘Waar kan ik tekenen?’

Johan Fretz is schrijver en theatermaker. Hij heeft een wekelijkse column in Het Parool.

Reageren? j.fretz@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden