Opinie

‘Nederland is doodziek. We zullen nooit meer hetzelfde land zijn’

We hadden kunnen weten dat er een keer een virusuitbraak zou komen, stelt antropoloog Danny de Vries. We hebben onszelf kwetsbaar gemaakt.

Beeld ANP

‘Nederland is ziek,” zei Mark Rutte op 3 maart. Een metafoor. Daar ga ik dan maar even in mee. Want wat doet dat met Nederland, ziek zijn? Als we als mensen ziek zijn, komen we er pas achter wat het betekende om ons gezond te voelen. Het geeft een andere beleving van de realiteit en ons idee wie we zijn wordt aangetast.

Het isolement waarin we terechtkomen, leidt tot reflectie van de kwetsbaarheid van ons lichaam en de fragiliteit van de structuren om ons heen. Het vreemde is: we vergeten dat gevoel al vrij snel wanneer we weer beter zijn. Even zijn we opgelucht, maar daarna doen we weer alsof ziek zijn alleen voor anderen is. Ziek zijn willen we niet onthouden.

Af en toe ziek zijn is daarom ook niet eens zo erg. We groeien ervan. We leren bewuster omgaan met de fragiliteit van wat we beschouwen als ‘normaal’. Als de maatschappij ziek is, verandert dat ons collectieve bewustzijn. Het drukt ons plotseling met de neus op de feiten. De echo van de mensen die de oorlog hebben meegemaakt, klinkt weer luid in de oren: ‘We moeten niet vergeten wat het betekent om vrij te zijn.’ Want blijkbaar vergeten we dat nog steeds. Chronische armoede, oorlog en ziektes zijn vooral voor anderen.

Voorspelbare verrassing

En zo stonden we in Europa toe te kijken toen in de Chinese provincie Hubei de alarmbellen afgingen. We hadden geen idee wat het ­betekende. Dat iets als Covid-19 zou komen, wisten experts en beleidsmakers allang. ­Pandemic ­preparedness was er ook. Maar toch zagen we de patiënt zelf niet.

Gezond als we waren, misten we het historisch besef om te snappen wat dit kan betekenen. Er leek geen noodzaak dit nieuwe virus serieus op onszelf te betrekken. Dat heeft ons kwetsbaar gemaakt. In vakliteratuur heet dit een predictable surprise (voorspelbare verrassing). Niet echt een verrassing voor experts die er zich dagelijks mee bezighouden, maar wel voor het publiek dat geen ervaringskennis heeft.

Referentiekader

­­In Nederland bestaat ons referentiekader uit een Q-koortsepidemie van 2007 tot 2010 (95 doden) en de griep­variant A/H1N1 in de zomer van 2009 (63 doden). Dat is alweer ruim tien jaar geleden. Afgezien van degenen die direct werden getroffen, werden de meeste mensen daardoor niet wakkergeschud toen de ­uitbraak van het nieuwe coronavirus bekend werd.

De impact van Sars in China en Hongkong leidde in 2003 tot 750 à 800 doden. Voor de Chinese regering reden genoeg om met de ­uitbraak van het nieuwe coronavirus vrij rap het hele land af te sluiten. In Nederland keken we toe en dachten we: kijk nou wat er in China gebeurt. Laten wij maar gewoon normaal doen.

Waar we nog baat bij hadden kunnen hebben, is dat we meer tijd hebben gehad om te leren van de situaties in China en Italië. Eén zo’n les hoorde ik tijdens een gesprek in de werkgroep sociale wetenschappen bij de World Health Organization (WHO) in Genève. Collega’s van het Chinese WHO-kantoor konden niet vaak genoeg benadrukken hoe belangrijk het is oog te houden voor de geestelijke gezondheid van mensen, omdat daar – nu de eerste golf voorbij is – veel angst en pijn heerst.

Het beleid van het kabinet-Rutte en het RIVM gaat ervanuit dat 60 procent van de bevolking ziek wordt, met groepsimmuniteit als gevolg. De uitslag van dit experiment kan betekenen dat twee miljoen Nederlanders ­zware klachten krijgen (20 procent van de ­geïnfecteerden) en rond de 200.000 mensen (2 procent) aan het virus overlijden.

Ter vergelijking: jaarlijks overlijden in Nederland rond de 150.000 mensen. Tel maar op wat dit betekent, zelfs als maar 1 procent van de geïnfecteerden uiteindelijk aan Covid-19 overlijdt. Nederland is doodziek. We zullen nooit meer hetzelfde land zijn. Nu we ziek zijn, komen die boodschappen wel binnen, maar het is te laat.

Danny de Vries is antropoloog op het gebied van gezondheid en zorg aan de Universiteit van Amsterdam,Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden