Opinie

'Naast het recht op bespotting van de ander, verdienen we ook zelfspot'

We verdienen hier allemaal het recht tot zelfspot, stelt Thomas van Aalten vandaag in Het Parool. Want mensen zonder zelfspot worden anarchofundamentalisten. Wie zichzelf niet al te serieus neemt, voelt zich ook niet zo snel achtergesteld of beledigd.

Omgekomen eindredacteur Stéphane Charbonnier van satirisch weekblad Charlie Hebdo, vermoord om het uiten van zijn mening en zijn zelfspot Beeld ANP

De laatste dagen is er veel te doen om het vrije woord en het recht om anderen te bespotten. 'Ik wil alles kunnen zeggen, want we zijn allemaal Charlie.' Iedereen knikt met je mee.

In 2007 gaf ik les (Nederlands) op een ROC in Amsterdam. Ik had vmbo-klassen met leerlingen met verschillende culturele achtergronden. De meesten waren heel normale, aardige en leuke scholieren.

Ik had alleen met één soort scholier moeite: de macho zonder zelfspot. De adolescent die zich koning waant. De aap boven op de rots (dit zeg ik uiteraard zonder racistische connotatie, laat dat duidelijk zijn). Jongens die er een tijdje 'tussenuit' waren omdat zij als jeugddelinquent ergens vastzaten of een programma doorliepen bij een of ander bureau. 'Kheb schijt, ouwe,' is de meest gehoorde oneliner uit die tijd.

Koude grond
Schijt hebben is geen probleem, opstand en revolte zijn het begin van veel goeds geweest. Het wordt problematisch als je zo ontvlambaar wordt dat je geen enkele waarde meer voor lief neemt. Je wordt een anarchofundamentalist. Je raakt gebrainwasht. Dat kan verschillende oorzaken hebben - slechte jeugd in een betonnen jungle, we kennen allemaal de sociologie van de koude grond.

Mensen zonder zelfspot komen heus niet alleen voor in buurten met satellietschotels aan de randen van de stad. Ook in de VPRO-kijkende witte wijken vol Sterres en Meesjes, ook in de kakbuurten van Wassenaar en Overveen of zoals Nederland er verder uitziet: de keizerrijken met eentonige woonerven vol plasmaschermen, campers en partytenten - ook daar wonen mensen zonder zelfspot.

Egocentrisme
Als je jezelf niet belachelijk kunt maken, kun je het leven niet relativeren. Dan plaats je jezelf in het middelpunt. Een beetje egocentrisme is niet erg. Kleine kinderen hebben dat ook. Het wordt gevaarlijk als religieuze fanatici dat doen, maar ook hooligans en dogmatische politici.

Nu zijn dat opzichtige voorbeelden, maar ze zijn overal. Ook de vertegenwoordiger in zijn Audi die even de vluchtstrook neemt om de andere weggebruikers te slim af te zijn, want hij is toch echt belangrijker dan de rest. Niet alle mensen zonder zelfspot zijn even bloeddorstig en gruwelijk als terroristen, maar toch. Mensen zonder zelfspot zijn ware nihilisten.

Toen ik eergisteren in NRC Next een profiel las van één van de plegers van de aanslag op Charlie Hebdo en gisteren in de Volkskrant een portret van die jongen die de mensen in de supermarkt gijzelde, zag ik een overeenkomst met jongens van het ROC: dit soort lieden kent geen zelfspot. Zelfspot is een vorm van beschaving, een luxe.

Outcast
Ik verkoos dikwijls een positie als outcast en nam mijzelf vreselijk serieus door mijzelf niet al te serieus te nemen. Het leven is absurd, zei Camus al. Het is héél eng als je zó veel zin geeft aan het menselijk bestaan (of het hiernamaals) met al zijn facetten, stromingen en religies, dat je bereid bent een ander ervoor op te offeren.

Wie zichzelf niet al te serieus neemt, voelt zich ook niet zo snel achtergesteld of beledigd. Naast het recht op bespotting van de ander, verdienen we in deze wereld allemaal de plicht tot zelfspot.


Wilt u reageren op dit artikel? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden