Opinie

‘Naar de mond praten van ‘het volk’ holt de democratie uit’

Rutte en zijn ministers dragen het kabinetsbeleid niet uit tegenover boeren, bouwers en automobilisten. Een riskante strategie, vindt journalist en publicist John Jansen van Galen.

Rutte in gesprek met boeren over stikstof, onderdeel van zijn ‘nederlagen-strategie’. Beeld ANP

Er hadden zich al drieduizend deelnemers gemeld, maar toch werd de demonstratie van ‘boze automobilisten’ deze zaterdag in Den Haag afgelast. Dat had premier Mark Rutte dan maar mooi voor elkaar gekregen door de verlaging van de maximumsnelheid een ‘rotmaatregel’ te noemen. Dat het kabinet deze toch invoerde, was volgens hem vanwege ‘de banen in de bouw’ die door de stikstofcrisis teloor zouden gaan. Dat was slimme framing: niet het bouwen van fabriekshallen en megastallen kwam anders in gevaar, maar de baan van de hardwerkende bouwvakker die ook huisvader is. Wie wil nou 130 kilometer blijven jakkeren als gezinnen daar de dupe van zijn?

Dat automobilisten vanaf 2011 op veel wegen 130 kilometer rijden, gold, lees ik overal, als een ‘kroonjuweel’ van de VVD. Kroonjuweel is politiek jargon voor het ideologisch pronkstuk van een partij, zoals dat voor D66 ooit het referendum en de gekozen burgemeester was.

Hard sjezen op de autoweg als de kern van je politieke boodschap? Ik kan mij er weinig bij voorstellen, maar de VVD identificeerde zich geheel met die 130-borden. Ze zijn er ooit in triomf als merktekens van liberalisme neergezet door een liberale minister, geflankeerd door de premier zelf.

Nederlagenstrategie

Met zijn term ‘rotmaatregel’ hanteerde Rutte een strategie die bekendstaat als ‘nederlagenstrategie’ en veertig jaar terug is gemunt door toenmalig PvdA-voorzitter Max van den Berg. In onze coalitieregeringen krijgt geen partij ooit volledig haar zin, zodat het lijkt of ze daarin telkens nederlagen lijdt en een deel van de aanhang teleurgesteld afhaakt.

Van den Berg vond dat regeringspartijen hun handen vrij moesten houden om het verschil duidelijk te maken tussen de doeleinden die ze hadden nagestreefd en het beleid waartoe in feite besloten was.

Dan zouden de aanhangers snappen dat hun partij wel iets anders en beters had gewild, maar in de coalitie genoegen had moeten nemen met het mindere. Nou ja, als zelfs de premier afstand neemt van de verlaging van de maximumsnelheid, wat zou je er dan nog tegen demonstreren? Hij kan het immers ook niet helpen, hij wordt ertoe geprest door de ‘klimaatgekkies’ met wie hij nu eenmaal moet regeren. Betoging afgelast, truc gelukt.

Timide indruk

Toch is het een riskante strategie. Als niemand het meer voor beoogde maatregelen opneemt, wie verdedigt dan nog het beleid? Dat is het beeld van deze hete herfst dat mij bijblijft: in die golf van massale protesten droeg geen minister fier het kabinetsbeleid uit. Als om strijd toonden ze ‘begrip’ voor de stakers, ze zouden hun plannen nog eens ‘heroverwegen’ en maakten in het algemeen een timide indruk. De boeren gingen op hun tractoren weer naar huis met de indruk dat de politici in Den Haag niet zeker waren van hun zaak.

Met kwalificaties als ‘rotmaatregel’ voor verlaging van de maximumsnelheid versterkt Rutte het gevoel bij de burgers dat ze er in Den Haag een potje van maken en dat ‘wij burgers genaaid worden waar we bij staan’. Het lijkt net of de premier zelf – vroem, vroem – komt demonstreren tegen zijn eigen beleid!

Institutioneel populisme

Niet alleen Rutte kwam met zijn ‘rotmaatregel’ op de proppen, ook geen van de andere ministers verdedigde deze maatregel volmondig als broodnodig beginnetje voor klimaatbeleid. Dat zij liever ‘het volk’ naar de mond praten uit angst voor electoraal verlies is een institutioneel populisme (populisme van hogerhand), dat de democratie uitholt. Ze zouden meer geloofwaardigheid oogsten als ze de moed opbrachten te zeggen waar het op staat.

John Jansen van Galen is journalist en publicist. Beeld ANP Kippa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden