Plus

Misschien kan Amerika ons helpen met de zwartepietendiscussie

Eén kwestie, twee visies: de Amsterdamse blik en een mondiale kijk op de actualiteit. Deze week: de historische canon.

Max Pam en Paul Brill. Beeld Artur Krynicki

Max Pam

De SGP en de Christen Unie gaan uit elkaar in het Europees Parlement. De nazaten van Calvijn waren zo uit elkaar gegroeid dat zij het niet eens konden worden over de vraag bij welke groepering zij zich zouden aansluiten. Met hun ene zeteltje zijn zij nu ieder huns weegs gegaan.

Het lijkt onbeduidend, maar ik vond het typerend voor de versnippering van ons politieke landschap. Dit is een erg overjarige uitloper van de verzuiling. Dat de slang heeft gesproken, daarover zijn we het inmiddels eens, maar over wat de slang heeft gezegd, kunnen wij nog eindeloos van mening verschillen.

Afgelopen week werd de noodklok geluid door de historicus Frits van Oostrom, samensteller van de roemruchtige historische canon. Sinds de invoering in 2006 is de canon het voertuig geweest ‘om slag te leveren over onze geschiedenis en onze nationale identiteit’, om Martin Sommer van de Volkskrant te citeren. Onlangs werd het debat nieuw leven ingeblazen door minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur & Wetenschap), die zich had laten ontvallen dat de canon moet worden herijkt en dat daarbij meer aandacht moet komen voor de duistere kanten van de vaderlandse geschiedenis. Zeg maar: meer slavernij, kolonialisme en racisme, opdat wij – met een beroep op ons schuldgevoel – niet zouden vergeten dat wij de welvaart die wij in dit kikkerlandje hebben opgebouwd, vooral niet aan onszelf te danken hebben.

Dat was tegen het zere been van al degenen die het trots-op-Nederlandgevoel juist een warm hart toedragen. Van Oostrom probeerde het vuur min of meer te blussen, maar deze aanbeveling was spijkerhard: “Hou de canon uit de klauwen van de partijpolitiek.” Kortom, de minister moet haar mond houden en zich vooral niet bemoeien met de inhoud. Straks krijgen wij weer een andere regering en die roept zo op tot een nieuwe herijking, maar dan in een andere richting. Als je zo’n canon kapot wilt maken, moet je voorstellen wat mevrouw Van Engelshoven nu heeft voorgesteld.

Van Oostrom maakte nog twee behartigenswaardige opmerkingen. Ten eerste dat de canon zo’n beetje als enige instrument in het geschiedenisonderwijs nog eenheid van denken uitstraalt. Protestanten en katholieken kunnen verschillende inzichten hebben over Willem de Zwijger, maar dat de Vader des Vaderlands erin moet, daarover is iedereen het eens. In de tweede plaats zei Van Oostrom: luister, de canon is bedoeld voor kinderen!

Over dat laatste heb ik lang moeten denken. Zelf heb ik de school doorlopen in een tijd dat de canon niet bestond en toch ben ik goed terechtgekomen. Hoe in godsnaam is dat mogelijk?

Max Pam

Paul Brill

Amerikanen slaan vaak een verontschuldigende toon aan wanneer ze een Europese gast attenderen op een monument of plek van historisch belang. Want geschiedenis, daar heeft Europa zo ontzettend veel meer van.

Ik vind die bescheidenheid misplaatst. In de eerste plaats is Amerika niet meer piepjong. Het kan bogen op vier eeuwen bewogen geschiedenis. Eerst als koloniaal avontuur, vervolgens als onafhankelijke natie en grote mogendheid.

In de tweede plaats maakt Amerika meer werk van die geschiedenis. Ik verblijf momenteel in Boston, in de historische wijk Charlestown. Daar vond in juni 1775 een van de eerste militaire confrontaties uit de Onafhankelijkheidsoorlog plaats: de slag op Bunker Hill. Een patriottische militie van 1200 man werd verdreven door een veel sterkere Britse troepenmacht, maar de verliezen aan Britse kant waren zo groot dat gesproken kon worden van een morele overwinning voor de Amerikanen.

Dankzij het enorme monument op Bunker Hill weet ik nu alles over het verloop van de strijd en het heldhaftige optreden van commandant William Prescott. Ook is gedocumenteerd wie er gesneuveld zijn en waar ze vandaan kwamen.

Dit is niet uitzonderlijk. Overal zijn de belangrijke gebeurtenissen uit de Onafhankelijkheidsoorlog tot in detail gereconstrueerd. Het paard van George Washington kan niet ergens een wind hebben gelaten of er is wel een historical marker geplaatst.

Ook van de Burgeroorlog zijn alle beroemde slagen minutieus in kaart gebracht. In vergelijking daarmee is onze Tachtigjarige Oorlog een historische mistbank.

De grote eerbied voor de geschiedenis betekent niet dat er geen controverses zijn. Integendeel, de behoefte om de historie te herschrijven conform hedendaagse normen is in sommige kringen groter dan in Nederland. Maar de Amerikanen volgen niet het pad naar een canon van de vaderlandse geschiedenis met rijkswaarmerk. Een verschil is ook dat de afzonderlijke staten op tal van punten hun eigen gang kunnen gaan.

Een goed voorbeeld is de viering van Columbus Day. Sinds de jaren dertig is dit een federale feestdag. Inmiddels wordt Columbus door sommigen gezien als een koloniale indringer en niet als een koene ontdekkingsreiziger. Bijgevolg hebben zes staten besloten om Columbus Day om te dopen in Indigenous Peoples’ Day.

Misschien biedt dit een handvat om een punt te zetten achter de eindeloze discussie over Zwarte Piet. Laten Noord-Holland en Utrecht voortaan op 5 december antislavernijdag vieren, Zuid-Holland en Groningen Sinterklaas zonder Zwarte Piet en de overige provincies het traditionele Sinterklaasfeest.

Klaar is Kees. En Piet.

Paul Brill

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden