Johan Fretz Beeld Artur Krynicki

Misplaatste aanval op emancipatoire bewegingen

Plus Johan Fretz

Mijn wens voor 2020? Dat we eindelijk afscheid mogen nemen van die misplaatste aanvallen op wat men linkse identiteitspolitiek noemt. De term wordt al jaren misbruikt om moedige, emancipatoire bewegingen in een kwaad daglicht te stellen.

Wat zou het dus fijn zijn als ze ons vanaf komend jaar bespaard blijven: al die gedragen Volkskrant-interviews, met types die de schuld voor het welig tierende nationalisme, racisme en seksisme in de schoenen schuiven van degenen die zich juist tegen die reactionaire tendensen verzetten. 

In zulke vraaggesprekken presenteert de ondervraagde zich altijd als een nobele prediker van het redelijke midden. Hij vertelt plechtig hoe groot zijn sociale hart is en hoe ook hij gruwelt van dit Trumpiaanse tijdperk. Maar in plaats van zich boos te maken over de verspreiders van die naargeestige sentimenten, wijt hij hun opkomst aan identiteitspolitiek van links. Het succes van autocratische leiders? 

Het agressieve verzet tegen Greta Thunberg en klimaatactivisme? Gewelddadige stormtroepen die een vreedzame bijeenkomst van antiracismeactivisten verstoren? Volgens sommigen allemaal de schuld van linkse identiteitspolitiek. Het is de wereld op zijn kop.

We leven in een tijd waarin de ontmenselijking van anderen steeds openlijker en grenzelozer plaatsvindt. Wanneer je bijvoorbeeld als gemengd stel een kind op de wereld zet, wordt je er gerust van beticht bij te dragen aan ‘de omvolking’, een walgelijke term die suggereert dat er een complot gaande is om de ‘oorspronkelijke bevolking’ te vervangen, vaak gepredikt door mensen die impliciet of expliciet pleiten voor een etnisch eenkleurige samenleving. 

Maar wanneer je je verzet tegen zulke zaken, zoals dit onvervalste staaltje rassendenken, juist omdat je weigert nog een seconde langer te worden gereduceerd tot een identiteit die jou door anderen wordt opgelegd, op basis van je kleur, afkomst, gender of seksuele voorkeur, dan krijg je als klap op de vuurpijl ook nog te horen dat de aanval op jouw menselijkheid je eigen schuld is. Het komt door jouw identiteitspolitiek. 

Zelden werd zulke overduidelijke onzin zo vaak zo klakkeloos overgenomen, en daarom stel ik voor dat we er per 1 januari mee stoppen.

Ik stel me voor dat de mensen die zich zo opwinden over identiteitspolitiek in de jaren zestig in Amerika hadden gewoond. Vermoedelijk hadden ze de burgerrechtenbeweging van Martin Luther King tandenknarsend aanschouwd en ook tegen hem gepreveld: “Ja, Martin, jij reduceert jezelf wel heel erg tot je kleur.” 

Maar Martin Luther King had gelijk toen hij zei dat vooruitgang en gelijkwaardigheid niet vanzelf wordt gerealiseerd. “We have to keep marching, we cannot turn back.”

Daarom verdienen de mensen die zich verzetten tegen ontmenselijking in tijden van vijanddenken juist onze ferme steun, in plaats van de gemakzuchtige hoon en verkettering die ze nu te vaak ten deel valt. Daarbij kun je prima je onafhankelijke, vrije geest bewaken. 

Natuurlijk bestaat er ook een verstikkend purisme binnen de linkse woke en cancel-cultuur, waarin je soms geacht lijkt te worden geen feilbaar mens meer te zijn, maar de belichaming van morele perfectie. Waarin je geen fout mag maken zonder voorgoed te worden verbannen. 

Maar kritisch blijven op die mechanismen kan heel goed zonder hele emancipatoire bewegingen keer op keer voor de bus te gooien en de valse suggestie te wekken dat hun broodnodige, dappere strijd voor gelijkwaardigheid en erkenning ook maar voor een flintertje gelijkstaat aan het kwaad dat ze bevechten. 

Zij plegen geen identiteitspolitiek en zijn absoluut geen vijand van de progressieve beweging. Integendeel: zij zijn de voorhoede.

Johan Fretz is schrijver en theatermaker. Hij heeft een wekelijkse column in Het Parool.

Reageren? j.fretz@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden