Plus Om de wereld

'Mijn idee voor de Eerste Kamer: hervorm of verdwijn'

Eén kwestie, twee visies: de Amsterdamse blik en een mondiale kijk op de actualiteit. Deze week: de Eerste Kamer

De prachtige plenaire zaal van de Eerste Kamer dient op deze foto als arena voor het WK dammen Beeld Jerry Lampen

Hier stem ik niet op
Volgende week worden de verkiezingen voor Provinciale Staten gehouden. De uitslag bepaalt tevens de samenstelling van de Eerste Kamer of senaat. De Eerste Kamer wordt geacht een belangrijke toevoeging te zijn aan ons staatsbestel, maar voor het eerst in mijn kiesgerechtigde ­leven overweeg ik niet te gaan stemmen.

Mijn onwil komt voort uit de terugkerende observatie dat verkiezingen voor de Provinciale Staten, en dus die voor de Eerste Kamer, niets anders zijn geworden dan een flauw aftreksel van de verkiezingen voor de Tweede Kamer. Niet de politici uit de provincies voeren het hoogste woord, maar die uit Den Haag.

De lijsttrekkers uit de Tweede Kamer zie je overal in de media, alsof zij het zijn die gekozen moeten worden. Als dit in de toekomst de praktijk wordt, en alles lijkt daarop, kun je de Eerste Kamer net zo goed afschaffen. Niemand zit te wachten op een Tweede Kamerverkiezing die na twee jaar nog eens dunnetjes wordt overgedaan. Het land wordt niet bestuurbaarder wanneer de samenstelling van de Eerste Kamer ernstig gaat afwijken van die van de Tweede Kamer.

Waar de Eerste Kamer toe dient, weet eigenlijk niemand. Je hoort er verschillende opvattingen over, die allemaal tegelijk waar en tegelijk onwaar zijn. De Eerste Kamer kijkt nog eens goed naar wetsvoorstellen, zij controleert nogmaals de regering en zij heeft een meer afstandelijke kijk op de dingen.

Dat klinkt erg mooi, maar in werkelijkheid zit de senaat vol met belanghebbenden, die in sommige gevallen meer lijken op lobbyisten. Parlementariërs worden geacht beslissingen te nemen 'zonder last of ruggespraak', maar die van de Eerste Kamer houden vaak 'meer voeling met de maatschappij' dan goed is voor ons land.

Omdat het nut van de senaat niet duidelijk is, zijn vaak stemmen opgegaan om hem op te heffen. Thorbecke vond de Eerste Kamer diep in zijn hart een instituut 'zonder grond en zonder doel'. In 1918 deed het liberale Tweede Kamer­lid mr. Alibert Cornelis Visser van IJzendoorn, tevens hoogleraar in de rechtsgeleerdheid, de beroemde uitspraak dat alleen de boden zouden treuren bij het verdwijnen van de Eerste Kamer. Momenteel acht vooral staatsrechtdeskundige prof. Wim Voermans de senaat overbodig.

Volgens het verkiezingspanel van EenVandaag vindt 70 procent van de Nederlanders dat de Eerste Kamer moet blijven, maar ik vermoed dat als je aan die 70 procent zou vragen wat de Eerste Kamer nu precies doet, het antwoord niet mee zal vallen. Mijn idee is: hervorm of verdwijn. Maak van de senaat een raad van knappe koppen, belangrijke figuren en culturele kanonnen. Die je rechtstreeks kunt kiezen.
Max Pam

Vitaal in de VS
De Commissie van Buitenlandse Zaken in de Amerikaanse ­Senaat heet Committee on ­Foreign Relations. Haar evenknie in het Huis van Afgevaardigden luistert naar de naam Committee on Foreign Affairs.

Vanwaar het verschil in benaming? Joseph Gurney Cannon, voorzitter van het Huis van Afgevaardig­den aan het begin van de vorige eeuw, grapte eens tegen een medewerker: het komt omdat de leden van de Senaat deftiger zijn; zij hebben relaties, afgevaardigden komen niet verder dan affaires.

De uitleg is door senatoren nog vaak en gretig herhaald, maar keert zich inmiddels ook tegen hen. Kijk naar het gezelschap dat dit respectabele instituut bevolkt, en je vraagt je onwillekeurig af of tal van senatoren nog tot meer in staat zijn dan een (platonische) relatie.

Dankzij de aanwezigheid van vijf tachtigers en achttien zeventigers (op een totaal van 100 senatoren) is de gemiddelde leeftijd momenteel maar liefst 62,4 jaar, nog wat hoger dan in de vorige zittingstermijn. Weliswaar is de Senaat nog altijd een stuk jeugdiger dan het Britse Hogerhuis (gemiddelde leeftijd: 70 jaar), maar ze hebben ook veel meer in de melk te brokkelen dan de Lords in Londen.

Daarbij moet wel worden aangetekend dat leeftijd in Amerika minder zwaar weegt dan bijvoorbeeld in Nederland.

Hier wordt iemand boven de 50 doorgaans als een ouder persoon gezien, die zijn beste jaren achter zich heeft. Bij sollicitaties is hij/zij al snel in het nadeel. In Amerika staat een vijftiger in de kracht van zijn leven.

Wie het presidentschap ambieert, heeft nog ruim de tijd om de sprong te wagen. Van de weeromstuit gedragen vijftigplussers zich een stuk jonger. De Nederlandse Eerste Kamer heet in de wandeling soms ook senaat, maar daarmee houdt de vergelijking met de 'world's greatest deliberative body' wel op. Anders dan bij de Eerste Kamer is het belang van de Amerikaanse Senaat boven elke twijfel verheven.

Niet alleen vanwege zijn unieke wetgevende en controlerende taken, maar ook omdat hij een onmisbaar bestanddeel is van de checks and balances die het Amerikaanse staatsbestel kenmerken. De Verenigde Staten zijn precies dat: een federaal verband waarin de kleine staten de waarborg hebben dat ze niet door de grote worden weggespeeld. Texas heeft 28 keer zoveel inwoners als Rhode Island, maar in de Senaat hebben beide staten twee vertegenwoordigers.

Het is een model dat bij uitstek ook - of zelfs nog meer - van toepassing is op de Europese Unie, waarin de verscheidenheid van de lidstaten nog een stuk groter is dan die van de Amerikaanse staten. Maar de architecten van de Europese integratie zijn daaraan voorbijgegaan. De democratie was een toegift.
Paul Brill


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden