Opinie

'Met trots nam ik afscheid van de Noord/Zuidlijn'

Als projectleider Noord/Zuidlijn werkte Peter Dijk na een tumultueuze start bij de Vijzelgracht aan zorgvuldige openheid. Nu de metro gaat rijden, blikt hij trots terug.

De tunnelbuis in aanbouw onder De Pijp, najaar 2012 Beeld Gé Dubbelman/Bureau Noord/Zuidlijn

Enkele dagen na mijn start als projectdirecteur bij de Noord/Zuidlijn, 10 september 2008, 19.40 uur, telefoon: "We hebben een lekkage in de diepwand bij de Vijzel­gracht en het wegstromende grondwater neemt ook zand mee, waardoor de stabiliteit van de huizen in het geding is."

In het kantoor op CS start ik direct een actiecentrum, zoek ik contact met de wethouder tijdens een gemeenteraadsvergadering en bel ik de collega's van de piketdienst.

In het zenuwcentrum op het stadhuis vindt later die avond overleg plaats tussen de burgemeester, de wethouder, de vertegenwoordigers van de nood- en hulpdiensten en mijzelf. Tegelijkertijd wordt actie ondernomen.

De ontruimde bewoners moeten worden opgevangen. ­Overige belanghebbenden en de pers worden geïnformeerd. Overleg vindt plaats met het GVB, omdat er geen trams meer door de Vijzelgracht kunnen rijden. En: het lekkende gat in de diepwand moet dicht. Om 6.40 uur, 11 september 2008 is het gat gedichten stabiliseren de panden zich.

Werkzaamheden stilgelegd
Na deze nacht was mij duidelijk dat deze Noord/Zuidlijn geen bouworganisatie was, maar een calamiteitenorganisatie. De zorg en hulp aan de bewoners van de panden die waren ontruimd, verdienden mijn primaire aandacht. Immers, op dat moment wist niemand wanneer de woningen aan de Vijzelgracht weer konden worden bewoond. Daarnaast werd onderzocht wat de oorzaak kon zijn van de verzakkingen. Ook de stabiliteit van de bouwputten was een groot punt van zorg.

Het bevoegd gezag legde dan ook per direct ­alle werkzaamheden aan de bouwputten stil, niet alleen van de bouwput van de Vijzelgracht maar die ook van station Rokin en bij de Ceintuurbaan. Hoewel dit logisch en verstandig was, vormde het ook een risico. Het op een willekeurig moment stopzetten van een ontgraving kan leiden tot instabiliteit en zettingen. Dit besluit vroeg dan ook om extra aandacht en alertheid van de projectorganisatie en de aannemer.

Veiligheid centraal
Be prepared! is de les van dit grote incident. De projectbeheersing moet van hoog niveau zijn. De voorbereiding om toekomstige incidenten te voorkomen en snel en goed te kunnen oplossen is cruciaal. Incidenten vinden altijd plaats op een onverwachte plek en vrijwel altijd buiten kantooruren. Bovendien is het nemen van besluiten ten tijde van een incident niet eenvoudig.

Het incident op de Vijzelgracht en de daarop volgende onderzoeken en adviezen leidden dan ook tot actieprogramma's op het gebied van projectbeheersing, communicatie en cultuur. Uiteraard stond de veiligheid voor mensen en gebouwen centraal.

Gedurende de werkzaamheden in de stad ontvingen we regelmatig meldingen over verschillende vormen van schade en overlast. Uitgangspunt was dat alle meldingen serieus werden genomen en zorgvuldig behandeld. Het wonen naast een bouwput is immers geen sinecure. In presentaties en vergaderingen stelde ik altijd de vraag: "Wat zou je zelf doen als je naast een bouwput zou wonen?" Met dat uitgangspunt zorgden we voor een goede voorbereiding, alertheid en proactieve houding naar de omgeving. Deze betrokkenheid leidde to een ommekeer in de relatie met bewoners.

Transparante communicatie is cruciaal voor het slagen van een megaproject. Wees open, eerlijk en transparant. Dit lijkt vanzelfsprekend, maar is bij megaprojecten niet eenvoudig en gebruikelijk. The proof of the pudding is in the eating. Juist als het spannend wordt in het project, is dit essentieel!

Openheid
Een voorbeeld: bij het ontgraven van de laatste meter aan de voorzijde van Amsterdam CS ontstond een lekkage. Dit werd intern gefilmd door onze projectorganisatie. Het lek werd gedicht en het probleem was opgelost zonder bovengrondse schade. Desalniettemin hebben we, in overleg met de wethouder, besloten om de film met begeleidend commentaar op onze website te plaatsen. Deze openheid bevordert mijns inziens het vertrouwen in de projectorganisatie bij alle belanghebbenden. In de veelal 'gesloten' bouwwereld was dit een opmerkelijke ontwikkeling.

In september 2012 ontstonden er problemen bij het vertrek van de tunnelboor Victoria uit station Vijzelgracht richting Rokin. Bentoniet en grondwater stroomden de bouwput en de reeds geboorde tunnel in. Een nieuw incident na de verzakkingen bij de Vijzelgracht in 2008. Opmerkelijk is dat er nu geen ophef of onrust ontstond en er was zelfs begrip bij de bewoners.

Waarom? Hier kan veel onderzoek naar gedaan worden, maar een belangrijke factor is dat de stemming rondom de Noord/Zuidlijn aan het kantelen was. Na een aantal jaren van zorgvuldig bouwen zonder grote incidenten, het nakomen van afspraken, transparante berichtgeving en een intensieve samenwerking met de omgeving waren de reacties binnen Amsterdam minder negatief dan 4 jaar daarvoor.

Hollands glorie
De timing van dit incident was bijzonder. Een dag later werd op 25 september 2012 een tunnelsegment onder CS gevaren en afgezonken. Een minutieuze operatie. Terwijl in het station Vijzelgracht werd gevochten om het lek dicht te krijgen, was in de vroege ochtend een bijeenkomst in Eye om vervolgens te zien hoe de sleepboten met het tunnelsegment kwamen aanvaren. Een echt stukje Hollands glorie.

Dit was de eerste keer sinds 2008 dat op een trotse en niet-cynische manier bericht werd over de aanleg van de Noord/Zuidlijn. Daarmee was het afzinken onder CS niet alleen een mijlpaal voor de voortgang van het project, maar ­tevens een positieve kentering in de bericht­geving over en beleving van de Noord/Zuidlijn.

Met een gevoel van trots nam ik na afronding van de bouwwerkzaamheden in 2016 afscheid van de Noord/Zuidlijn. Het megaproject heeft de eindstreep gehaald met een fantastisch projectteam. Risicovolle onderdelen van de aanleg zijn uiteindelijk zonder problemen succesvol afgerond. Het tunnelboren onder woningen, langs de Munt en de Bijenkorf en het afzinken van een tunneldeel onder Amsterdam CS zijn zorgvuldig voorbereid en goed uitgevoerd.

Zaterdag wordt de Noord/Zuidlijn in gebruik genomen. Zoals onze nieuwe burgemeester Femke Halsema al aangaf tijdens haar beëdiging, wordt een verbinding gelegd tussen het noorden en zuiden van Amsterdam. Een afsluiting van vele jaren werk, maar ook de start van een nieuwe verbinding.

Lees alles over de Noord/Zuidlijn in dit blog.

Peter Dijk, voormalig projectdirecteur Noord/Zuidlijn (2008-2016) Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden